Усны барилга байгууламжийн инженерүүдийн зөвлөлдөх уулзалт 2022

Усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын удирдах ажилтны зөвлөлдөх уулзалт

Монгол улсын засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газрын ивээл дор, ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль болон усны мэргэжлийн холбоод Цэнхэр алт, ногоон хэрэм усны үндэсний ассоциаци, Монголын ус хүрээлэх орчны инженерчлэл судалгааны холбоо, Монголын усжуулагчдын холбоо хамтран усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудлуудыг хэлэлцэн санал солилцохоор зөвлөлдөх уулзалтыг 2022 оны 11 сарын 4-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхарын олон улсын хурлын танхимд хийв. 

Зөвлөлдөх уулзалтын хамтын зураг

Ус хэмжүүрийн барилга /Flow measurement structures/

Ус хэмжүүрийн лоток

** Бакалавр оюутан байх үедээ боловсруулсан материалуудаас

Усны алдагдалыг илрүүлэх, болон суваг, түүн дээрхи барилгын ашиглалт, засвар үйлчилгээний нөхцөлийг сайжруулах болон, усны зохистой хэрэглээнд хяналт тавихад ус хэмжүүрийн барилгын үүрэг оршино. Ус хэмжүүрийн олон төрлийн барилга байх ба сувгийн хөндлөн огтлолын хэлбэр хэмжээ, ус өнгөрүүлэх чадвар, ашиглалтын нөхцөл болон чухалчлалын зэргээс хамааруулан нимгэн ханатай ус халиагуур, ус хэмжүүрийн лоток зэргийг ихэвчлэн задгай голдиролтой үед хэрэглэнэ.

Паршал лоток байрлуулсан байдал. Source here

Evaluation of MAR methods for semi-arid, cold region

Evaluation of MAR methods for semi-arid, cold region

Nasanbayar Narantsogt,

Karlsruhe University of Technology, Karlsruhe Germany

nnasan.4@gmail.com,

                                                                                 

Abstract:

The semi-arid and cold environment shows a high variability in precipitation and river discharge. The groundwater aquifer located near Ulaanbaatar capital city of Mongolia, is the only source of water supply and it is important to ensure that groundwater is available now and for the future.

The main watercourse near the city is the Tuul River, fed by precipitation in the nearby Khentii Mountains. However, due to the absence of precipitation during winter and spring, the riverbed usually runs dry during that time, and observations show that the dry period has been extending within the last years.

However, in parallel with the city’s development, the extended groundwater aquifer shows a clear decline, and the groundwater levels drop significantly. Therefore, a groundwater management system based on managed aquifer recharge is proposed and a strategy to implement these measures in the Tuul River valley is presented in this paper. It consists of an enhancement of natural recharge rates during the summer wet period, an increase of groundwater recharge through melting ice storage in dry period, as well as the construction of underground dams to accumulate groundwater also surface water reservoir which release constant discharge in outlet.  

The MATLAB icing code written for ice storage on limited and unlimited area was considered in FEFLOW simulation scenarios as water source in ice form on surface to increase groundwater natural recharge rates during the early dry period, through melting ice storages.  The study of underground artificial permafrost as ice dam was processed in FEFLOW simulation scenarios for accumulating groundwater resources. The results of these artificial recharging methods calculated individually and combined also compared with surface reservoir which release constant discharge through dam.

Мияагасэ боомтын тухай /Miyagase dam/

Мияагасэ боомтын тухай

Miyagase dam

Мияагасэ боомт нь Японы Канагава аймгийн нутагт орших Сагами голын цутгал Накацү гол дээр баригдсан хүндийн хүчний бетон боомт юм. 

Японы засгийн газар 1930 оноос эхлэн Ёокохама-Канагава үйлдвэрийн бүсийн цахилгааны асуудлыг шийдэхийн тулд Сагами голын ашиглах ерөнхий төлөвлөгөө, УЦС, усан сан, боомт байгуулахаар хайгуул судалгааны ажлаа эхлүүлж 1938 онд жижиг боомтуудын барилгын ажлыг эхлүүлсэн байна. Харамсалтай нь Дэлхийн 2-р дайны улмаас санхүүжилт зогсож барилгын ажил зогссон байна. Дайны дараа хөрөнгө хүч бага байсан учир жижиг боомтуудаа удаан хугацааны турш барьж ашиглалтанд оруулан ажиллуулж хөрөнгө босгох замаар том боомт болох Мияагасэ боомтын төслийг 1969 онд эцэслэн шийдэж 1971 он хүртэл барьж дуусгаж ашиглалтанд оруулжээ. Ийнхүү Сагами голыг ашиглах ерөнхий төлөвлөгөө 39 жилийн дараа биелэлээ олсон байна. Хардаа .... төлөвлөлт, хэрэгжүүлэлт ийм л чухал. 

Мияагасэ боомтын доод хашиц талд хяр дээр, 2017 оны 8 сар

Монголын бага оврын УЦС-ууд /Small hydropowers in Mongolia/

Монголын бага оврын усан цахилгаан станцууд - 1

Гуулин, Үенч, Эрдэнэбулган, Манханы УЦС-ууд

Монголд бага оврийн усан цахилгаан станцын хөгжлийг түүчээлж дээрх цахилгаан станцуудыг төсөлөх, барьж байгуулахад гар бие оролцсон усны аж ахуйн компаниуд, чадварлаг инженер, техникийн ажилчдад бид талархаж явах ёстой. Энэ мэдээллийг бэлтгэж, зураг хөрөг авсан хүмүүст талархалаа илэрхийлж байна. Би мэдээллийг оруулсан төдий үүрэгтэй. Та бүхэн дээрх УЦС-уудын талаарх товч мэдээллийг таалан соёрхоно уу. 

Гуулингийн УЦС-ын харагдах байдал, түрэлтэт хоолой, станцын барилга

Хотын ногоон байгууламжийн усалгаа /Urban irrigation/

Хотын ногоон байгууламжийн усалгаа,
хөрсний ус, чийгийн тохируулга

Н.Насанбаяр

ШУТИС БAС

nnasan_4@yahoo.com

            Монгол орны эх газрын эрс тэс уур амьсгалд зохицсон олон наст ургамлын ургах тааламжтай нөхцлийн хугацаа нь тавдугаар сарын сүүлчийн арав хоногоос эхлэн ёсдүгээр сарын эхний арав хоног хүртэл үргэлжлэх бөгөөд хуурай гандуу жилд энэ хугацаа нь багасах талтай юм.

Иймд энэ богино хугацаанд ургах ургамал мод бут сөөгийн ургах тааламжтай нөхцөл, чийг үржил шимт хөрс зэргийг ханган өгөх нь нэн түрүүнд хэрэгтэй. Мөн ургамалын ургахад шаардагдах ус чийгийг хангалттай өгөх нь чухал.

Design of urban green space is the most important for urban planning. 

Жил болгоны хавар хот тохижуулах цэцэрлэгжилт компаниас халцарсан газар шороогоо арчилж тордон ургамал, өвс ногоо тарих, олон наст зүлэг ургамал ургуулах зорилгоор хар шороон хөрс бууц бордоо авчирч нэмж хийх боловч энэ нь хур тундас бага ордог, салхи ихтэйгээс болон хуурайшин салхинд хийсч алдагдах мөн түр зуурын хүчтэй аадар бороонд цохигдон урсан одож байгаа учраас энэ ажил жилийн жилд давтагдан хийгдэж байна.

Яагисава боомт ба Гунма нутгаар /Yagisawa dam and Gunma prefecture/

Яагисава боомт

Японы бүх боомтыг очиж үзэх хүсэл маань мөд биелэхгүй шинжтэй. Энэ жил аз таарч сургуулийн гадаад оюутнуудын аялалаар Яагисава хэмээх энэхүү сүрлэг боомтыг очиж үзэх завшаан тохиолдсон юм.

2016 оны 11 сарын 13нд. Яагисава боомтын хяр дээр.

Боомтын тухай

Яагисава боомт (矢木沢ダム) нь Японы Гунма аймагт байрлах өндөр боомтуудын нэг юм. Боомтын төрөл нь давхар муруйлттай нимгэн аркан боомт бөгөөд 1959 оноос эхлэн барьж 1967 онд ашиглалтанд өгсөн байна. Боомтын усан сангийн ус хураах талбай нь 167.4км2 буюу 570 га, энэ талбайгаас ус хурааж 204300000 м3 усаар усан сан үүсгэдэг байна. Боомтын зориулалт нь үерийн хамгаалалт, урсац тохируулга, газар тариалангийн ус хангамж, ундны ус хангамж, амралт сувилал болон эрчим хүч үйлдвэрлэх гэх зэрэг байна. Боомт барьсан гол нь Тонэ гол юм. 

ТАРИАЛАНГИЙН УСАЛГААНЫ УСНЫ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ҮР АШГИЙГ ТООЦОХ АСУУДАЛД

ТАРИАЛАНГИЙН УСАЛГААНЫ УСНЫ ЭДИЙН ЗАСГИЙН ҮР АШГИЙГ ТООЦОХ  АСУУДАЛД

ШУТИС-ийн Барилгын инженер, архитектурын

сургуулийн тэргүүлэх профессор, доктор М.Дугармаа

“Ургацад хэдий хэмжээний ус зарцуулснаар бус, харин хэдий хэмжээний ухаан зарцуулснаар үр дүн тодорхойлогддог – уснаас илүү ухаан чухал”  АЛФРЕД ДИКИН. 1890

      Усны  хэрэглээний үр ашиг гэдэг нэр томъёо нь эдийн засгийн бүтээмжийн ойлголтоос үүдэлтэй. Бүтээмж гэдэг нь ямар нэг нэгж бүтээгдэхүүн, үйлчилгээг бий болгоход зарцуулагдах материаллаг болон материаллаг бус орцын  хэмжигдэхүүн юм. Иймээс тариалангийн усалгааны усны бүтээмж нь  нэгж хэмжээний ургацыг  үйлдвэрлэхэд зарцуулагдсан усны хэмжээгээр илэрхийлэгдэнэ.  Нэгж бүтээгдэхүүнд шингэсэн усны хэмжээ ба  үйлдвэрлэсэн бүтээгдэхүүний  урвуу харьцааны үзүүлэлт хэдий  чинээ  их  байна тэр чинээгээр үр ашиг өндөр байна.

Ус дамжуулах хоолойн шилжилтийн процесст анализ хийх тухай

Гидравлик тооцооны инженерүүдэд зориулав.

Ус дамжуулах хоолойн шилжилтийн процесст анализ хийх тухай

Престиж Инжиниринг ХХК-ийн гүйцэтгэх

захирал, зөвлөх инженер  Ш.Ганзориг

Abstract

Estimation of the Hydraulic Transient in the pipeline and selection of methods for its prevention is directly related to operation life and economic benefit of a facility.  Thus, this report highlights importance of the conducting Hydraulic Transient analysis properly and selection of method and applications for its control. Control of Hydraulic Transient shall be the basic method to protect from the water hammer and hereby introducing the common methods to protect from water hammer and their advantages and disadvantages.

Түлхүүр үгс: Шилжилтийн процесс, гидравлик цохилт, шилжилтийн процессийн анализ, баганан тусгаарлал, шилжилтийн процессийг хянах арга, хамгаалах хэрэгслүүд.

НЭГЖ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛДВЭРЛЭХ, АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ, ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЭХЭД ЗАРЦУУЛАХ УСНЫ НОРМЫН ШИНЭЧЛЭЛ

НЭГЖ БҮТЭЭГДЭХҮҮН ҮЙЛДВЭРЛЭХ, АЖИЛ ГҮЙЦЭТГЭХ, ҮЙЛЧИЛГЭЭ ҮЗҮҮЛЭХЭД ЗАРЦУУЛАХ УСНЫ НОРМЫН ШИНЭЧЛЭЛ

С.Чулуунхуяг¹, С.Алтансүх²,Ц.Ариунтуяа³

ШУТИС Хүрээлэн байгаа орчны инженерийн салбар

chuluunkhuyags@must.edu.mn¹

altansukh70@yahoo.com²

ts_ariukaa@yahoo.com³

Хураангуй

Сүүлийн 100 жилийн хугацаанд усны хэрэглээ 2 дахин, хүн амын  тоо  3 дахин  тус тус өсөж,  дэлхийн улс орнуудад цэвэр усны хэрэгцээ  огцом нэмэгдсээр байна. Усны хүртээмж энэхүү буурсан нь нийгэм, эдийн засгийн салбарын хөгжлийн асуудалд аюул дагуулахаас  гадна байгалийн нөөцийг тогтвортой ашиглахад сөрөг нөлөө үзүүлэх боллоо. 2030 он гэхэд дэлхийн нийт хүн ам  8.1 тэрбум болох төлөвтэй бөгөөд энэ тохиолдолд хоол, хүнсний асуудлаас гадна цэвэр усны хэрэглээ  14 хувиар  дагаж нэмэгдэх бололтой. 

Улс орнууд өөрийн усны нөөцийг зохистой, хүртээмжтэй ашиглах, хамгаалах зорилгоор олон арга хэмжээг авч хэрэгжүүлж байгаагийн нэг нь “Нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэх болон айл өрх, үзвэр, үйлчилгээний ахуйн  хэрэглээний  норм”-ыг боловсруулан дагаж мөрддөг . Харин манай улсад  одоо болтол  Байгаль орчны сайдын 1995 оны 11 дүгээр сарын 18-ны өдрийн 153 тоот тушаалаар батлагдсан “Нэгж бүтээгдэхүүн үйлдвэрлэхэд зарцуулах усны түр нормыг мөрдөж, зураг төсөл боловсруулахад бусад орнуудын ус хэрэглээний норм, нормативыг харьцуулан авч ашиглаж байна. Гэвч уг нормыг техник, технологийн хурдацтай уялдуулах, шинээр нэмэгдэж байгаа үйлдвэрлэлийн цар хүрээг  харгалзан  шинэчлэх зайлшгүй  шаардлага  гарч байна.

ТАРИАЛАНГИЙН УСАЛГААНД ХЭРЭГЛЭСЭН УСНЫ ТӨЛБӨРИЙГ ТООЦОХ ЗАРЧИМ

Ус хэрэглээний томоохон салбар бол усалгаатай тариалан. Усны төлбөрийн асуудалтай холбоотой болохоор сав газруудад, ялангуяа менежмент хийхэд тустай болов уу.

Усны үнэ цэнэ

ТАРИАЛАНГИЙН УСАЛГААНД ХЭРЭГЛЭСЭН УСНЫ

ТӨЛБӨРИЙГ  ТООЦОХ ЗАРЧИМ

Гидравлик, усны барилга

байгууламжийн профессорын

багийн тэргүүлэх профессор,

доктор М.Дугармаа

Хүнс, усны хэрэгцээ ихсэж, ус хомсдохын хирээр усны үнийг зөв тогтоох, усыг үр өгөөжтэй ашиглах асуудал улам бүр чухал болсоор байгаа билээ.

Усыг үнэлж, төлбөртэй болгох зорилгын үндэслэл нь хэрэглэгчийн үйл ажиллагааг хяналтад оруулж, хэрэглээний өрсөлдөөний дунд хомсдож буй усны нөөц баялгийг жигд, хүртээмжтэй хуваарилах нөхцлийг бий болгоход   оршдог.

Усны үнийг бодит байдалд нийцүүлэн тогтоосноор усны байнга өсөн нэмэгдэж буй хэрэгцээг тогтворжуулахад тус дөхөм болох боловч энэ нь усны нөөцийг зүй зохистой ашиглах, хэмнэхэд чиглэгдсэн  хамгийн шалгарсан арга мөн эсэх нь мэргэжилтнүүдийн дунд маргаантай хэвээр байна.    

УСАЛГААТАЙ ТАРИАЛАНГИЙН ХӨГЖЛИЙН ХАНДЛАГА

Улс орны тусгаар тогтнолын баталгаа цэргийн арми гэх мэт батлан хамгаалахтай холбогдсон асуудал гэж бодвол эндүүрэл юм шүү. Хүнсний аюулгүй байдал бол тусгаар тогтнол, үндэсний аюулгүй байдлын ноймор нэг баталгаа. Энэ аюулгүй байдал газар тариалангийн үйлдвэрлэлээс эхлэлтэй. Усалгаатай тариалан бол манай улсын хувьд чухал салбар юм. 2004 оноос Монголын усалгаатай газар тариалан сэргэж эхэлсэн /багшийн маань ажлын үр дүн/ нь усны инженерүүдийн чадварыг улам бүр шаардаж байна. 

УСАЛГААТАЙ  ТАРИАЛАНГИЙН ХӨГЖЛИЙН  ХАНДЛАГА

Үйлдвэр, хөдөө аж ахуйн яам

доктор, дэд профессор   Ш.Баранчулуун,

магистрант  Х.Кенжегүл

ХААИС-ийн Инженерийн сургууль

магистрант Б.Амартайван

Хөдөө аж ахуйн салбарын хөгжлийн үндсэн тулгуур нь болсон газар тариалангийн үйлдвэрлэлд голлох байр суурь эзэлдэг усалгаатай тариалангийн үйлдвэрлэлийн мэргэжилтний хэрэгцээ хангамж ямар байгаа, цаашдын эрэлт хэрэгцээний төлвийн талаар нухацтай авч үзэх цаг болсон байна.

Монгол орны усалгаатай газар тариалангийн хөгжлийн тулгуур нь хүний хүчин зүйл байсан бөгөөд хойшид ч тийм байх болно.

Хөгжилд үзүүлэх хүний нөлөөлөл нь биеийн хүчний хөдөлмөр, ажлыг гүйцэтгэх ур чадвар, мэргэжил боловсролын түвшин гэсэн гурван хүчин зүйлээс бүрдэж байна.  

Хөгжингүй улс орнууд мэргэжилтнийхээ мэдлэг боловсрол, ур чадварыг дээшлүүлэхэд хөрөнгө оруулалт хийх замаар усалгаатай тариалангийн үйлдвэрлэлийн шинэ техник, технологийг зохион бүтээж бүтээгдэхүүний  хэмжээг нэмэгдүүлснээр эдийн засгийн өсөлтийг бий болгодог бол бага буурай хөгжилтэй орнуудын хувьд шийдэл нь өөр байдаг байна.

Жижиг шороон боомт /Small earth dam/

Жижиг шороон боомт

Манай улсад 1950 - иад оноос хойш усалгаатай газар тариалан эрхлэхээр олон услалтын системийг барьж байгуулж эхэлсэн. Услалтын системийн усны эх үүсвэрийг таримлын ус хэрэглээнд нийцүүлэн жижиг гол горхийг сонгож жижиг боомтуудыг нилээдгүй байрьж байгуулсан. Эдгээр боомтоос бүрэн төгс ажиллаж байгаа боомт ховор. 2004 оноос эхлэн Атрын 3 - р аян хэрэгжиж өнгөрсөн ардчилалаас хойш эвдэж тоносон жижиг том гэлтгүй олон услалтын системийг сэргээн завсарлаж, заримыг нь шинээр барьж, хөгжиж буй орны хувьд хүнсний хэрэгцээгээр хараат бус болох улсын бодлогоо хэрэгжүүлсээр байна. Гэвч услалтын системийн барилгын чанар, чадвар, туршлага дутсаар байгааг барьж байгуулсан услалтын системийн барилга байгууламжийн ажиллагаа батлан харуулсаар байна. Үүний нэг жишээ нь Орхон аймгийн Жаргалант сумын нутагт баригдсан Хангалын голын боомт, Төв аймгийн Бор нуурын боомт бариад ашиглаж амжаагүй байхад эвдэрч чанар, чадвар муу барьсаныг батлан харууллаа.