Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт /Plan and design of the Urban storm water drainage system/

Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт

Б.Аюурзана – ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн ахлах багш, инженерийн ухааны доктор PhD

Г.Батзориг – Гидродизайн Инноваци ХХК-ийн ерөнхий захирал, Монгол улсын мэргэшсэн инженер

Удиртгал

Энэхүү нийтлэл нь Барилга МН сэтгүүлийн 2021 оны 07 сар №134 дугаарын 43-50-р хуудсанд хэвлэгдсэн “Зам, талбайн борооны ус зайлуулах шийдэл, төлөвлөлтийн асуудлууд” гэсэн нийтлэлийн үргэлжлэл юм. Энэхүү нийтлэл нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах техникийн шийдлүүд, тэдгээрийн инженерийн төлөвлөлт, тооцооны асуудлуудыг агуулна.

Зам, талбайн борооны ус зайлуулах зарчим

Ус зайлуулах системийн (үүнд үерийн ус, дээврийн ус, зам, талбайн ус зайлуулах асуудлууд багтана) төлөвлөлтийн үндсэн гурван практик зарчим бий. Үүнд:

• Тухайн талбай ямарч борооны үед усанд автдаггүй байх;
• Тухайн талбайгаас зайлуулах ус нь хөрш зэргэлдээ талбайг усанд автуулдаггүй байх;
• Тухайн талбайн усыг найдвартай, аюулгүй зайлуулдаг байх гэсэн зарчмууд бий.

Энэ гурван зарчмыг зам, талбай төлөвлөхдөө сайтар анхаарах хэрэгтэй. Эхний зарчим нь тухайн талбайн зэрэглэл, өмчийн төрөл, аюулгүй байдал гэх мэт олон хүчин зүйлээс хамаарч тооцоот хангамжтай хур тунадас сонгох, түүнээс бий болох усны хэмжээг тооцоолох үндэслэлийг бий болгоно.

Харин хоёрдугаар зарчим нь аюулгүй зайлуулах, системийн нэгдсэн байх үндэслэл болдог бол сүүлийн зарчим нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах системийн техникийн тохирсон шийдлийг гаргах нөхцөлийг бий болгоно. Зам талбайн борооны ус зайлуулах систем нь зөвхөн тухайн зам, талбайн усыг зайлуулах биш ойролцоо барилгуудын дээврээс, ногоон байгууламжаас, явган зам талбайгаас ирэх усыг зайлуулах нөхцөлтэй байх бөгөөд усыг байгальд (гол, жалга, цөөрөм, үерийн суваг г.м эзэмшил, суурьшлын бус) нийлүүлэх гаргалгаа буюу төгсгөлтэй байх хэрэгтэй. Олон улсын практикт хот, суурин газраас зайлуулах усны чанар муу, бохидолтой байх учир байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй чанарын болон тоо хэмжээний стандартын дагуу цэвэрлэж байгальд нийлүүлдэг. Манайд “MNS 4943 : 2015 Хүрээлэн байгаа орчин. Усны чанар. Хаягдал ус. Ерөнхий шаардлага”-ын дагуу нийлүүлэхээр төлөвлөвөл хараахан биелэдэггүй сүүлчийн зарчим хангагдаж олон улсын жишигт хүрэх нь тэр.

Фортран (өөр хэл дээр ч байж болно) оруулга програм

 Нуурын усны чанар

Инженерийн тооцоо хийх олон фортран програм бичсэн бөгөөд тэдгээрийг инженерүүдэд хэрэгтэй байдлаар онлайн тавих асуудал болж байв. Инженер болгон прогармчлалын хэл мэдэхгүй учир кодны учрыг олж ажиллуулж чадахгүй. Цаг гаргаж хальт хайвал хоёр аятайхан сайтууд оллоо. Эдгээр нь

• OnlineGDB beta version
• JDOODLE.com байна. 

Evaluation of MAR methods for semi-arid, cold region

Evaluation of MAR methods for semi-arid, cold region

Nasanbayar Narantsogt,

Karlsruhe University of Technology, Karlsruhe Germany

nnasan.4@gmail.com,

                                                                                 

Abstract:

The semi-arid and cold environment shows a high variability in precipitation and river discharge. The groundwater aquifer located near Ulaanbaatar capital city of Mongolia, is the only source of water supply and it is important to ensure that groundwater is available now and for the future.

The main watercourse near the city is the Tuul River, fed by precipitation in the nearby Khentii Mountains. However, due to the absence of precipitation during winter and spring, the riverbed usually runs dry during that time, and observations show that the dry period has been extending within the last years.

However, in parallel with the city’s development, the extended groundwater aquifer shows a clear decline, and the groundwater levels drop significantly. Therefore, a groundwater management system based on managed aquifer recharge is proposed and a strategy to implement these measures in the Tuul River valley is presented in this paper. It consists of an enhancement of natural recharge rates during the summer wet period, an increase of groundwater recharge through melting ice storage in dry period, as well as the construction of underground dams to accumulate groundwater also surface water reservoir which release constant discharge in outlet.  

The MATLAB icing code written for ice storage on limited and unlimited area was considered in FEFLOW simulation scenarios as water source in ice form on surface to increase groundwater natural recharge rates during the early dry period, through melting ice storages.  The study of underground artificial permafrost as ice dam was processed in FEFLOW simulation scenarios for accumulating groundwater resources. The results of these artificial recharging methods calculated individually and combined also compared with surface reservoir which release constant discharge through dam.

Сүвэрхэг орчин дотуурх шингэний урсгалын жишиг бодлого /A porous media flow benchmark/

Сүвэрхэг орчин дотуур шингэний урсгалын жишиг бодлого

U хэлбэрийн хоолой доторх сүвэрхэг орчин дотуурх урсгалын аналитик шийд

Нюфлотыг график дүрслэлд ашиглах "Зургадугаар хэсэг"

Хөрс бол сүвэрхэг орчин юм. Хөрсөн доторх аливаа шингэний урсгалыг сүвэрхэг орчин дотуурх шингэний урсгал буюу шүүрэлт хэмээн судалдаг. Шүүрэлтийн урсгалыг судлах, түүнийг танин мэдэх, инженерчлэлд уг олж авсан мэдлэгийг ашиглах нь бүхий л инженерийн салбаруудад чухал байгаа учир энэ чиглэлийн судалгаа маш өргөн цар хүрээтэй явагддаг байна. Усны барилгад шүүрэлт барилга байгууламж найдвартай оршин тогтноход сөрөг нөлөө үзүүлж байдаг. Бусад инженерийн салбарт тухайлбал газрын тос, байгалийн хий, газар доорхи ус, эрүүл мэндийн салбарт ясны сүвэрхэг хэсгээр капиляр үйлчлэлд шингэн урсах, хүнсний салбарт хүнсийг хатаах, хадгалах, материалын шинжлэх ухаанд зохистой сүвэрхэг шинж чанартай материал бий болгох гэх мэт дурьдвал олон хэрэглээ байна. Чухамдаа сүвэрхэг орчин өөрөө түвэгтэй бүтэцтэй, өөрөөр хэлбэл тодорхойгүй, байдаг учир түүгээр өнгөрөх шингэний урсгал ямар шинж чанартайгаар урсахыг таамаглахын арга байдаггүй. Товчхондоо энэ бол шингэн-хатуу хэсгийн хамгийн төвөгтэй харилцан үйлчлэлийн бодлого юм. 

U хэлбэрийн хоолой доторх сүвэрхэг орчин дотуур урсах шүүрэлтийн жишиг бодлогыг Ерөнхийлсөн Навьер-Стокесийн тэгшитгэлд суурилсан Сүлжээний Больцманны аргаар бодсон нь.

Энд та бүхэндээ сүвэрхэг орчин дотуурх урсгалын талаар, түүний нэгэн жишиг бодлогын аналитик шийд, шийдийн үр дүнг програмчилсан талаар хүргье.

График дүрслэлийн Нюфлот програмыг Фортранаас дуудах нь/Gnuplot plotting with Fortran/

График дүрслэлийн Нюфлот програмыг Фортранаас дуудаж ажиллуулах нь

"Тавдугаар хэсэг"

Нюфлот буюу Gnuplot гээд програмыг эрдэмтэд, судлаачид мэдээлэл, өгөгдөл, үр дүнгүүдээ дүрсжүүлэх, график зурахад өргөн ашигладаг. Нюфлотын тухай хэд хэдэн нийтлэл байгаагаас (Gnuplot posts) яг яаж ажиллуулах, яаж график зурах талаар энд нарийн дурьдсан байгаа. 

Сүүлийн үеийн дэвшилтэт програмчлалын хэлнүүд C++, Python, R, Java, C# болон бусад хэрэгсэлүүд болох Mathlab, Matematica, LabVIEW гэх мэт өөрсдөө мэдээллийг дүрсжүүлэх боломжуудтай байдаг. Гэтэл зорилгоосоо хамаараад зарим хэлнүүдэд мэдээллийг дүрсжүүлэх боломжгүй байдаг (Коммандын мөр дээр тоогоор зурахыг эс тооцвол шүү дээ). Ийм хэлнүүдийг ашиглаж мэдээ шинжлэх, тооцоолол үйлдэх зэрэг ажлууд хийж байгаа бол үр дүнгүүдийг өөр нэг програмын буюу дээр дурьдсан хэрэгслүүдийн тусламжтайгаар зураглах шаардлага гарна. Мэдээж мэдээг дүрсжүүлэх Нюфлоттой ижил маш олон нээлттэй, лицензтэй програмууд (жагсаалтын эндээс хар) байгаа гэдгийг мэдэж байх хэрэгтэй. Нюфлот бол нээлттэй, маш хүчирхэг, энгийн, олон програмтай хамтарч ажиллах боломжтой, сэтгүүлийн стандартад нийцсэн зураглал үйлдэх боломжтой гэх мэт давуу талуудаараа хэрэглэгчдийг их татдаг байх. Энэ ч утгаа анх Нюфлотыг сурж ашиглаж ирсэн юм. Гэхдээ Фортран дээр тооцоо хийж үр дүнгүүдээ хэвлэж файл болгоод уг файлуудаа дуудаж Нюфлот дээр график зурдаг байсан юм. Өөрөөр хэлбэл доорхи зурган дээрх шиг 2 консоль нээчихээд л үзэж дардаг байсан гэсэн үг.

Фортран болон Нюфлотын консолиуд.

Үнэндээ бол Нюфлотын кодыг фортранд шигтгэж өгөх, эсвэл Нюфлотыг фортранаас дуудах боломжтой гэдгийг мэддэг ч зүгээр л зориглож хийдэггүй байлаа л даа. Энэ удаад яаж Нюфлотыг фортранаас дуудаж ажиллуулах талаар тайлбарлана. Үнэндээ маш амархан эд байсан байна лээ. 

Микро-хэмжээст сүвэрхэг орчинг дурын түгэлтээр байгуулах тухай /Generation pore scale porous media by random distribution

Микро-хэмжээст сүвэрхэг орчинг дурын түгэлтээр байгуулах тухай (Generation of pore scale porous media by random distribution)

Шинжлэх ухаан, судалгааны ажилтай холбоотой нийтлэл бичилгүй зэвэрсэн нэг жилийг ардаа өнгөрөөжээ. Шинэ юм нэг ч хийгээгүй, шинэ зүйл нэг ч сураагүй юм байна. Гэхдээ хийсэн зүйл их байв ч сэтгэлд аз жаргал мэдрэгдэхгүй нь тун харамсалтай. Алдсан нэг жилээ нөхөхийн тулд хийж байсан бүх зүйлээ, хатуу дискнийхээ хавтас бүрийг шалгаж юу хийж байснаа эргэн харлаа. Гэтэл 2015 оны 10 сард нэг сонирхолтой програм бичсэн байж. Тэр үед сүвэрхэг орчин дотуурх шүүрэлтийн урсгалыг сүлжээний Больцманны арга ашиглан загварчлах гэж оролдож байсан ба тооцооны үндсэн өгөгдөл болох сүвэрхэг орчны геометрийн шинж чанарыг бий болгох програм бичсэн юм байна. Нээх хэрэгтэй програм биш ч дурын/санамсаргүй түгэлт (random distribution), дурын/санамсаргүй тоо үүсгэгчийг (random number generation) ашиглах нэг жишээ юм болов уу гэж бодоод хуваалцая. 

2 хэмжээст сүвэрхэг орчин. Улаан өнгөөр хатуу хэсгийг, хөх яагаан өнгөөр хоосон орон зайг харуулна. Эхний зураг нь 300 ширхэг 1-ийн тоог дурын байрлалаар байрлуулсан бол хоёр дахь зураг нь 3000 ширхэг 1-ийн тоог дурын байрлалаар байрлуулсан болно. Хоёр зургийг хажуу талаар нь нийлүүлэх тушаал: convert +append 300ran.bmp 3000ran.bmp 300com.png

МатьЛаб ба Фортранаар долгион тархах функцыг кодлох /Matlab and Fortran coding for wave function/

МатьЛаб ба Фортранаар долгион тархах функцыг кодлох

Дараах нэг хэмжээст орон зайд давалгаа долгиолон тархах явц, түүнийг илэрхийлэх үйлдэл функцыг авч үзье.

Энд Ф бар нь долгионы үндсэн хэлбэлзлэл, ню нь унтрах замхралтын үзүүлэлт (ню>0), k  нь давалгааны долгионы тоо (долгионы урт нь лямда=2*пи/k -р тодорхойлогдоно. ) , t нь хугацаа, x орон зайн цэгц координат ба c  тархалтын хурд, тогтмол тоо юм.

(a) Нэг хэмжээстэд [0; 1] гэсэн хязгаарт жигд тархан хуваарилагдсан N тооны элемэнт бүхий хэрчим векторыг үүсгэнэ. Энэ нь бодлогын тор болно.

(b) Бодлогод 8-р томьёонд өгөгдсөн Фбар=1, k=2pi, ню=1ба c = 1 утгуудыг, цаг хугацааны хувьд t = 0 -ээс t = 5 хүртэл 0.05 завсартайгаар өгч, хугацаа бүрт үр дүнг нь дүрслэж харуулах болно (Ф- ийн эсрэг x).

(c) Давалгаа долгины уртыг 0 болгож өгөхөд юу ажиглагдаж байна гэдгийг судлана. Мөн үүнтэй адилаар ню=0.01 долгионы уртыг өгч тархалтын хурдны тогтмол тоог 0-тэй тэнцүүлж үзнэ. Хэмжигдхүүн үзүүлэлтүүдийг өөрчлөн бодолтыг давтахад юу болохыг ажиглана.

(d) Долгионы урт ба тархалтын хурдны тогтмол тоог хэвээр үлдээж давалгааны тоог өөрчилж үзнэ. Давалгааны тоо хэлбэлзлэлийн замхралтын тоотой харьцуулахад гарах үр дүнг харьцуулж харуулна. 

МатьЛаб дээр бичсэн код

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40

%----------------------------------------------------- % "Тооцон бодох шингэний механик-1", Дасгал ажил-1 – 1-р хэсэг % % нэг хэмжээс орон зайд давалгаа долгиолон тархах явц % %----------------------------------------------------- clear all; close all; % parameters input – хэмжигдхүүнүүдийг оруулна. % (vary the parameters to observe the difference between % diffusion dominated and advection dominated phenomena) phi_0 = 1; nu = 0.01; k = 2*pi; % энэ хэмжигдхүүнийг өөрчилнө. c = 1; % үргэлжлэх хязгаар boundaries: x \in [xbeg,xend] xbeg = 0; xend = 1; % number of grid points – торны цэгүүдийн тоо N=20; % define a vector of uniformly spaced N grid-nodes between % xbeg and xend (inclusive) x=linspace(xbeg,xend,N); % time interval and time step t_start = 0; t_end = 5; dt = 0.01; % start the time loop for t = t_start:dt:t_end phi = phi_0*exp(-nu*k^2*t)*cos(k*(x-c*t)); plot(x,phi) axis([0 1 -1 1]) xlabel('x') ylabel('\phi') title(sprintf('Propagating wave. time = %f',t)) pause(0.01) end

Эрдмийн ажлын график-дүрслэлийг Нюфлотоор зурах нь /Scientific plotting with gnuplot/

Эрдмийн ажлын график-дүрслэлийг Нюфлотоор зурах, дүрсжүүлэх

"Дөтгөөр хэсэг"

Нюфлоттой ажиллана гэдэг бол хаа нэгтэйгээс бичигдсэн кодуудыг нь цуглуулж олж ирж өөрийн зурах гэж байгаа графиктаа ашиглана гэсэн үг. Нюфлотын ажлын кодын алгоримтыг харуулбал:

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33

# gruplot algorithm reset #нюфлот дээр өмнө хийгдсэн ажлын #хадгалагдсан үлдэгдэлүүдийг арчих. set terminal #терминалаа шаардлагатай #сонголтуудтай нь хийнэ. set output #хэвлэж гаргах файлын нэр, #өргөтгөлөө өгнө. Терминалаас хамаарна. set axis, its range #Энд графикын талбарын #тохиргоог хийнэ. Бүлэг графикуу, нэг #графикуу, хэдэн тэнхлэгтэй байх уу? #тэнхэгийн утгын хүрээ, яаж нэрлэх гэх мэт. set line, point style #муруй шугам, #цэгнүүдийн тохиргоог хийж өнгө төрлийн #загвараа тохируулна. Гэхдээ үүнийг график #зурахдаа тохируулж болно. set key position #Графикийн тэмдэглэгээний #байрлал энэ тэрийг тохируулна. plot data #энэ гол комманд бөгөөд мэдээг #дүрсжүүлэх ажил хийгдэнэ. Энд аль мэдээг #дүрсжүүлэхээ сонгож, зураас, өнгөний загвар #сонгох, тэмдэглэгээнд нэр өгөх гэх мэт #тохиргоо хийгдэж болно. unset terminal #Дүрсжүүлэх ажил дууссан бол #терминалаа чөлөөлж ажлыг дуусгана. unset output #Энд хэвлэж гаргаж байгаа #файлаа чөлөөлж эцсийн бүтээгдэхүүн болгоно.

Супер компьютер ба өндөр бүтээмжит тооцоолол /Super computer and High performance computing/

Супер компьютер ба өндөр бүтээмжит тооцоолол

Super computer and High performance computing

Цахимжсан эрин үед мэдээллийг хадгалах, болосруулах, хүний амьралын нийгэмд ашиглах гэдэг нь цаанаа асар төвөгтэй процессын үр дүнд бий болж байдаг. Мэдээний шинээр үүсэх хурд байгаа мэдээллийн хэрэггүй болж устах хурдаас хэд дахин их байгаа өнөө үед өндөр багтаамжтай мэдээллийн агуулах /data center/ асар чухал хэрэгцээтэй цогцолбор болж байгаа юм. Мэдээллийн аюулгүй байдал, цогцолборын ажиллагааг найдвартай байлгахын тулд их хэмжээний эрчим хүч зарцуулж байна. Мэдээн дундаас мэдлэг нь буурдаггүй үргэлж нэмэгдэж байдаг нь мэдээллийн технологийн хөгжлийг ганцралруу /онцгой/ хөтөлсөөр байна. Улс орон болгон өөрийн үндэсний аюулгүй байдал, хүн амын сантай холбоотой мэдээллийг дотоодын хэрэгцээнд ашиглаж, бусад газруудад алдчихгүйн тулд өндөр хамгаалалттайгаар хадгалж байдаг. Гэтэл Монгол улсад мэдээллийн сан, агуулах байдаг эсэхийг дуулаагүй юм байна. иргэний бүртгэл мэдээллийн газар ямар агуулахтайг мэдэхгүй юм. Ганц мэдээ хадгалах нь супер компьютер, агуулахын үүрэг биш юм. Цаг уурыг урьчилан магадлах, судалгааны шинжилгээний тооцоолол хийх, эдийн засгийн болоод хотын замын хөдөлгөөн, ачаа тээврийн зохицуулалт, том онцгой байгууламжийн гэрэл цахилгаан, халаалт, усны системийг удирдах гэх мэт маш оллон тооцооллын төрлийн ажлуудыг өндөр хурдтай гүйцэтгэхийн тулд супер компьютер хэрэгтэй. 

ExaScaler and PEZY Computing - Shoubu system B

Эрдмийн ажлын зураг, графикийг нээлттэй эх үүсвэр ашиглаж боловсруулах /Scientific art work by open sources/

Эрдмийн ажлын зургийн ажлыг нээлттэй програм ашиглан гүйцэтгэх

Нюфлот (Gnuplot) ба Имижмажик (Imagemagick)

"Гурвадугаар хэсэг"

Шинжлэх ухаан, инженерчлэлийн тайлан, төсөл, өгүүллэгийн зураг, графикийг өндөр чанартай сайн боловсруулах ёстой гээд л өмнөх хоёр цуврал дээр бичсэн учир дахин давтаад яахав. График зураг боловсруулах эхний, дэд өгүүллэгүүдийг уншаарай.

Гэхдээ бас хэдэн зүйл нэммээр санагдлаа. Аливаа зүйл хүний нүдэнд маш аятайхан харагдаж байвал харж уншиж буй хүндээ илүү их мэдээллийг өгөх болно. Тиймээс шинжлэх ухааны графикч бай түүнийг урлаг, уран зураг мэт харж харьцаж ажиллах хэрэгтэй. Мэдрэмж их чухал шүү. Харагдац муутай зураглал уг ажлын мөн чанар, чансааг бууруулдаг, ажиллаж буй хүмүүсийг чадваргүй мэт харагдуулдаг тал бий. Нөгөө хүнийг царайгаар нь угтаж, ухаанаар нь үднэ гэдэг шиг л..

За энэ өгүүллээр баганан график байгуулах, зургуудыг хооронд нь нийлүүлэх гэх мэт ажлыг яаж хийх тухай авч үзнэ. Графикийг бол нюфлот бол ямар л бол ямар л хэлбэр, загвараар үйлдвэрлэж гаргах боломжтой бол Имижмажик бол зургийг болон зургуудыг яаж л бол яаж л янзалж чадах хоёулаа нээлттэй, үнэгүй, коммандын мөрөөр ажилладаг програм хангамж юм. Нээлттэй үүсвэрийн нэг дутагдал нь хэрэглэгчийн санал хүсэлтийг тусгаж шинэ хувилбар гарах гэж уддаг. Түүнээс бол ямар нэгэн зохиогчийн эрхийн асуудал зөрчигдөхгүй, чадвар өндөртэй програмууд юм.

1. Хоёр зүйлийг харьцуулсан баганан график байгуулах

Хоёр зүйлийг хэд хэдэн тохиолдолд харьцуулж харуулах шаарлага гарна. Энэ тохиолдолд жишээ болгож цуваа ба зэрэгцээ кодоор өөр өөр хөрвүүлэгч дээр тооцоо хийж харцуулсаныг харуулая. График байгуулах нюфлот код нь:

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

reset set term postscript color enhanced font "Times-New-Roman, 30" set output "Compare.esp" set xtics ("PGI Fortran" 0.25, "Intel Fortran" 1.75, "CUDA Fortran" 3.25,) set boxwidth 0.5 set style fill solid set ylabel "Elapsed time (ms)" set xlabel "Compilers" set label 1 "1058.39" at -0.2,1100 font ",20" set label 2 "461.52" at 0.3,500 font ",20" set label 3 "301.61" at 1.3,350 font ",20" set label 4 "93.75" at 1.8,140 font ",20" set label 5 "80.45" at 2.8,120 font ",20" set label 6 "15.74" at 3.3,80 font ",20" plot 'data.dat' every 2 using 1:2 with boxes ls 1 lc rgb 'red' title "Entropic (KBC)",\ 'data.dat' every 2::1 using 1:2 with boxes ls 2 lc rgb 'blue' title "Standard (BGK)" set term win unset output

Энд ашиглаж байгаа мэдээ нь:

Эрдмийн ажлын зураг, графикийг Нюфлотоор дүрсжүүлэх /Scientific visualization and graphics with Gnuplot/

Эрдмийн ажлын зураг, графикийг Нюфлотоор дүрсжүүлэх, зурах

Хоёрдугаар хэсэг

Нэгдүгээр хэсгийг эндээс уншаарай.

Сэтгүүл болгон л өөрийн тодорхой шаардлагуудыг хэвлэгдэхээр илгээгдэн ирж байгаа өгүүллүүдэд тавьдаг. Хамгийн гол нь тэдгээр шаардлагыг сайн биелүүлэхийн тулд ямар ч асуудлыг шийдвэрлэх гарцтай байх хэрэгтэй. Бид графикийг ихэвчлэн Эксэл дээр бужигнуулдаг. Энэ ч амархан. Харин хэд хэдэн графикийг хооронд нь тэнхлэгээр нь нийлүүлэх гэх мэт ахисан түвшний ажлууд гараад ирвэл суугай майзаг болоод эхлэнэ. Нэг ашиглаад суричхвал Нюфлот арвин чадвартай. Энэ хэсгээр зарим нэг чухал үйлдлүүдийг хийж сурсанаар та бүгдтэй хуваалцая.

Муруйд тохирсон регрессийн тэгшитгэл зохиож зурах

Тоон өгөгдөлд тохирох шугаман болон өндөр эрэмбийн регрессийн тэгшитгэлийг эксэл дээр ч хийгээд коэффициентуудыг нь олж болно. Гэхдээ Нюфлот нь өөр дээрээ итераци хийж хамааралтай бүх хэмжигдэхүүнүүдийг тодорхойлдог. 

Энэ жишээнд postscript терминалыг ашигласан болно. Өндөр чанартай вектор зураглалуудыг ихэвчлэн postscript хийж болдог. 

1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35

# this script for compare remaining ice area reset set term postscript landscape enhanced font "Times-New-Roman, 30" #size 700,500 #500,400 set output 'Compare.esp' # set xlabel "{/=30 {/Times-Italic Time } (min)}" set ylabel "{/=30 {/Times-Italic Remaining ice area} (percent)}" set xrange [0:72] set yrange [0.5:1.01] set key top right f(x) = a*x + b # fit line 1 fit f(x) 'ice_example.dat' u 1:2 via a, b title_f(a,b) = sprintf('f(x) = %.2fx + %.2f', a, b) #f(x) = a*x **2 + b *x + e # fit line 1 #fit f(x) 'ice_example.dat' u 1:2 via a, b, e #title_f(a,b,e) = sprintf('f(x) = %.2fx **2 + %.2fx + %.2f', a, b, e) g(x) = c*x + d # fit line 2 fit g(x) 'ice_mass.dat' u 1:2 via c, d title_g(c,d) = sprintf('g(x) = %.2gx + %.2g', c, d) #f1(x) = E*exp(I*x**2) # fit line 3 #fit f1(x) 'ice_mass.dat' u 1:2 via E, I #title_f1(E,I) = sprintf('f1(x) = %.2f1*exp(%.2f1x**2)', E, I) plot 'ice_example.dat' u 1:2 w lp pt 8 pi -40 lc rgb 'red' lw 7 title 'Free surface LBM' ,\ 'ice_mass.dat' u 1:2 w p pt 5 lc rgb 'black' lw 9 title 'Experiment',\ f(x) w l ls 10 lw 4 title 'Trend line for LBM',\ g(x) w l ls 9 lw 4 title 'and for experiment' # f1(x) t title_f1(e,i), title_f(a,b),title_g(c,d) unset multiplot set term win unset output

Судалгааны өгүүлэл IEEETran хэлбэрт ЛаТеХ-ээр бичих /Use LaTeX with IEEETran package for research paper/

ЛаТеХ дахь IEEETran багцыг судалгааны өгүүлэл бичихэд ашиглах нь

ЛаТеХийн тухай монгол дээр нилээдгүй эх сурвалжаас олж мэдэж унших боломжтой. Зарим нэг алхамыг дараах өгүүллээс авч болно. ЛаТеХ дээр ажиллаж сурах нь

Гэхдээ нарийн багц, хурлын эмхэтгэлд зориулсан тусгай форматуудыг хэрхэн ашиглах тухай мэдээлэл бараг олдохгүй. Тиймээс хамгийн түгээмэл багц болох IEEETran - ийг хэрхэн ашиглах гол, чухал алхамуудыг дурьдая.

Энэ багц нь Элекстроник болон цахилгааны инженерүүдийн институтаас (IEEE) эрхлэн гаргадаг судалгаа, шинжилгээний хурлуудын эмхэтгэл болон сэтгүүлд хэвлүүлэх өгүүллийг бичих нэгдсэн форматын цогц юм. Энэ багцийг Станаас эсвэл дараах хаягаар татаж авч болно. 

Станаас татах,     IEEE-ын сайтаас татах

ЛаТеХ суулгаж амжаагүй тооцоолуур дээр ажиллаж байгаа бол интернэт дахь ShareLaTeX хэмээх ЛаТеХийн системийг ашиглаж болно. Энэ системд та бусад хамтрагчидтайгаа файлаа дундаа засалцаад ажиллах боломжтой юм.

ШэйрЛаТеХийн харагдах байдал. Эхний багана нь архивалсан хавтасны задаргаа, ажиллаж байгаа файл, дараагийн хэсэг нь код засварлагч, хамгийн сүүлийн хэсэг нь хөрвүүлэгч болон үр дүнг харах хэсэг байна. 

Багцаа татаад архиваас нь задалсаны дараа IEEEtran-ийг хэрхэн ашиглах вэ гэсэн pdf файл байгаа. Түүнийг эхний удаад сайн унших хэрэгтэй. Тэндээс олдохгүй, ойлгогдохгүй зарим нэг зүйл байж магадгүй. Тэр шаардлагатай бүгдийг энд оруулахыг хичээлээ. 

Гидро-Ази 2014 /Red team/

Гидро-Ази 2014 олон улсын усны хөтөлбөр

Гидро-Ази нь Азийн улсуудын усны мэргэжилээр суралцдаг оюутнуудад зориулсан судалгааны богино хэмжээний хөтөлбөр бөгөөд жил бүр уламжлал болгон зохион байгуулагддаг. Энэхүү арга хэмжээнд Монгол улсын усны мэргэжлээр суралцдаг оюутнууд 2014 оноос эхлэн оролцож байна. 

Гидро-Азийн вэб сайт

Гидро-Ази нь дараах сэдвийн хүрээнд зохион байгууллагддаг.

• Гидрвалик, гидрологийн загварчилал
• Усны чанарын загварчилал
• Усны менежмент

Доорхи илтгэл нь Гидро-Ази 2014- ийн үндсэн хэсэгт оролцсон 2-р багийн оюутнуудын судалгааны ажлын тайлан болно. Монголоос орлцож буй оюутнууд бүгд багуудад хуваагдаж оролцсон ба энэ багт Тунгалагтамир (MsC) ажилласан юм.

Бусад багуудын илтгэлийг олохоороо нийтлэх болно. Мөн дараа дараагийн жилүүдийн илтгэлүүдийг ч нийтлэх болно. Ингэснээр оюутнууд судалгаа шинжилгээний ажлын баримжаатай болох, ямар програм хангамж ашиглах, холбоотой мэдээллийг олж авах боломжтой юм. 

ЛаТеХ дээр ажиллаж сурах нь \working with LaTeX\

ЛаТеХ дээр ажиллах хэдхэн зөвөлгөө

LaTeX буюу ЛаТеХ (техник гэдгийн тех шүү, текс биш) нь янз бүрийн хэвлэл, бичвэр бэлтгэх систем юм. ЛаТеХ нь их сургуулиуд, эрдэм шинжилгээний байгууллага, хэвлэлийн үйлдвэрүүдэд стандарт болтлоо өргөжин хэрэглэгдсэн хэрэглээний програм юм.
Ворд дээр бид вордын зэснүүдийн тусламжтай бичвэр, эх бэлтгэдэг бол ЛаТеХ дээр нэгэн төрлийн код бичих маягаар эх текст бэлтгэнэ. 
ЛаТеХ нь үнэгүй, чөлөөт, нээлттэй програм учир татаж аваад суулгаж хэрэглэхэд ямарч асуудал байхгүйн дээр хэрэглээд сурчихвал дажгүй харагдацтай эх бичвэр бэлтгэх цаашдаа сурах, судлах үйлсэд их л тус болох юм байна. 
ЛаТеХ-ийн тухай монгол хэл дээр элбэг материал байгаа учир элдэв долоон юмаа болиод үндсэн ажилруугаа оръёо. Монгол хэл дээрх материалууд:
Википедиа 
Танилцуулга
Бас танилцуулга
Ном, гарын авлага
Юу гарах нь мэдэгдэхгүй боловч хэрэгтэй коммандууд г.м олон хөөрхөн юм байна.

Дээрхүүдийг уншчихад ямархуу юм байдагийг ойлгох байхаа.

Англи дээр маш олон лавлахууд байх ба эдгээрээс хамгийн дээр нь Онлайн гарын авлага юм. 
Хэрэгтэй нэмэлт багцуудыг СТАН-аас авна. 
За миний машин дээр MikTeX суусан байгаа. Техдэхдээ TeXStudio эсвэл TeXworks ашигладаг. TeXStudio нь кодоо эмхэтгэж хөрвүүлэхэд цаг ачаалдаг боловч TeXworks -өөсөө хамаагүй дээр санагдсан. 

За энэ зураг TeXStudio - г харуулах ба эхний хагас нь Техстэж буй кодийг, дараагийн хагас нь гарч буй үр дүнг харуулж байгаа юм. Кодоо бичээд эмхэтгэхдээ хоёр ногоон сум (Built and View) эсвэл нэг мөсөн нэг ногоон (compile) сум дээр дарна. 

Техсдэж эхлэхийн өмнө бичвэрийн төрлөө зааж өгөх ёстой. Гол нь ТеХийн өөрийнх нь комманд урагш бөхийсөн ташуу зураасаар эхэлдэг гэдгийг санах хэрэгтэй. Эх бичвэрийн төрөл ном, өгүүлэл, илтгэл, тайлан, диплом гэх мэт олон төрөл байх ба эдгээрийн алин болохыг хамгийн эхэнд documentclass гэдгээр зааж өгнө. Бүх төрлийн бичвэрийн хувьд нэг ижил комманд нь эх хаанаас эхлэж хаана дуусахыг зааж хязгаарлах явдал юм. Дараах кодыг сайтар ажиглаарай.

1 2 3 4 5

\documentclass[12pt]{report} \begin{document} Gol zuilee end bichne. \end{document}