Италийн Троинагийн Ансипа усан цогцолбор /Visits to Catania/

Италийн Троинагийн Ансипа усан цогцолбортой танилцсан тэмдэглэл

Италийн Катаниагийн их сургуулийн TNE-LEGO төслийн хүрээнд багш солилцооны хөтөлбөрт 2026 оны 1 сарын 11- 1 сарын 21 хооронд хамрагдаж Катаниагийн их сургуулийн Барилга Архитектурын тэнхимд ажиллаад ирлээ. Энэ ажиллах хугацаанд семестерийн сүүлийн 7 хоног таарч оюутнууд амрах дөхөөд сургуулиас зохион байгуулж байгаа хээрийн танилцах аялалуудад хамрагдаж амжсан нь азтай байлаа.  Сонирхолтой шийдэл бүхий боомт, усан цахилгаан станц, давалгаа намжаагуур үзсэн тухайгаа энд хуваалцая.

Италийн Ансипа боомтын доод хашиц талаас

42 дахь удаагийн олон улсын гидравликийн сургууль /42nd international school of hydraulics/

 42 дахь удаагийн "Гидравликийн олон улсын сургууль" олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал

 

Хуралд оролцогчид

Польш улсын Краков-т зохион байгуулагдсан 42 дахь удаагийн Олон улсын гидравликийн сургууль нэртэй эрдэм шинжилгээний хуралд Монголын усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбооны ерөнхийлөгч, МУ зөвлөх инженер Ш.Ганзоригын хамт, хамтын судалгааны ажлаа танилцуулахаар 2025 оны 5 сарын 20-23 хооронд оролцож, хурлын үеэр тэмдэглэсэн зүйлсээ энэхүү нийтлэлд бичив. 

Эмгэнэл /Condolence/

 ЭМГЭНЭЛ

ЦАМБЫН БАТДОРЖ

(1953 - 2024)

 

Монгол улсын гавьяат барилгачин, Хүндэт гидротехникч, техникийн ухааны доктор Цамбын Батдорж 2024 оны 10-р сарын 14-ний өдөр зуурдаар таалал төгсөж, үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, Монголын барилгын болон усны салбарт нөхөж барашгүй гарз тохиолоо.

Завхан голын дээд хэсгийн гадаргын усны нөөцийн судалгаа /Water resources study on upper part of Zavkhan river/

 Завхан голын дээд хэсгийн гадаргын усны нөөцийн судалгаа

Өлзийсайхан Тэнгис

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн Усны барилга байгууламжийн 4-р курсийн оюутан

Signet.uec@gmail.com

Бадарчийн Аюурзана

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн багш

ayur@must.edu.mn

Энэхүү судалгааны ажил нь их сургуулиудын оюутнуудын дунд зохиогддог Ус хөгжлийн түлхүүр оюутны эрдэм шинжилгээний бага хурлын 2021 оны дугаарт оролцож 3-р байр эзэлсэн юм. 

Хураангуй

Улс орнууд өөрсдийн нутаг дэвсгэрийн усны нөөцийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг тасралтгүй хэрэгжүүлж байдаг. Гадаргын усны нөөцийг нэмэгдүүлэх уламжлалт арга нь усан сан, хиймэл нуур барих технологи юм. Манай оронд олон усан сан хиймэл нуур барьсан байдаг боловч усны нөөцийг ямар хэмжээтэй нэмэгдүүлж байгааг тогтоосон судалгаа цөөн бий. Тухайлбал Завхан гол дээр Тайширын усан цахилгаан станцыг барьснаар сав газрын хэмжээнд гадаргын ус хэр хэмжээнд өөрчлөгдсөнийг тодорхойлсон судалгаа алга байна. Иймд Завхан голын дээд хэсгийн буюу Завхан гол Улиастай гол нийлэх хүртэл Завхан голын гадаргын усны нөөцийн өөрчлөлтийг Тайширын усан цахилгаан станцын өмнө ба дараа ямар болж өөрчлөгдсөнийг тоон өгөгдөл болон сансрын мэдээллийг ашиглан тодорхойлов.

 

Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл хэлэлцүүлэг /Seminar on Reforming standards and norms related to hydraulic engineering/

 “Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл” сэдэвт хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдав.

 ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургуулийн Инженерийн байгууламжийн салбар, ШУА-ийн Газарзүй, геоэкологийн хүрээлэн болон ЮНЕСКО-гийн газрын доорх усны тогтвортой менежментийн тэнхим хамтран 2024 оны 4 сарын 25-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхрын Олон улсын хурлын танхимд зохион зохион байгуулсан Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр оролцогч талуудыг хамруулан “Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл” хэлэлцүүлгийг зохион байгуулав. Хэлэлцүүлгийг НҮБ-ын Суурьшлын хөтөлбөр (НҮБ-ын Хабитат), ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургууль, Дэлхийн Зөн Монгол ОУБ, Гэр хорооллын иргэдийн үерийн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төслийн баг хамтран зохион байгуулж, хэлэлцүүлгийг дэмжин Барилга Хот байгуулалтын яамны Нийтийн аж ахуй, инженерийн дэд бүтцийн бодлогийн хэрэгжилтийг зохицуулах газар, Барилгын хөгжлийн төвийн Норм, нормативын хэлтэс ажиллав.

Ярилцлагын пеналистууд

Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл - 2024 эрдэм шинжилгээний хурал /Hydroscience and Engineering - 2024/

 Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 (Hydroscience and Engineering - 2024) эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулагдав.

 ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургуулийн Инженерийн байгууламжийн салбар, ШУА-ийн Газарзүй, геоэкологийн хүрээлэн болон ЮНЕСКО-гийн газрын доорх усны тогтвортой менежментийн тэнхим хамтран Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 эрдэм шинжилгээний хурлыг 2024 оны 4 сарын 25-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхрын Олон улсын хурлын танхимд зохион байгуулав. Хурлын зохион байгуулалтыг салбарын мэргэжлийн холбоод “Монголын ус хүрээлэх орчны инженерчлэлийн холбоо”, “Цэнхэр Алт Ногоон Хэрэм усны үндэсний ассоциаци”, “Монголын усжуулагчдын холбоо”, “Монголын Барилгын инженерүүдийн холбоо” гүйцэтгэж, НҮБ-ийн Хабитат хөтөлбөрийн Гэр хорооллын иргэдийн үерийн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төсөл ивээн тэтгэж ажиллав. Хурлын үйл ажиллагааг дэмжин Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг “Усны газар” ажиллав.

“Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл” эрдэм шинжилгээний хурлын гол зорилго нь Монгол орны усны нөөцтэй холбоотой эрдэм шинжилгээний үр дүн, усны инженерчлэлтэй холбоотой шинэ, дэвшилтэт аргачлал, технологийг нэгэн цэгт төвлөрүүлэн солилцох, хэлэлцэх, түгээн дэлгэрүүлэх юм. Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл-2024 эрдэм шинжилгээний хуралд нийт 10 гаруй байгууллагын 60 гаруй судлаачдын 26 эрдэм шинжилгээний бүтээл ирсэн ба бүтээлийн хуулбарлалт, хянан магадалгаа хийгдсэн 23 бүтээлийг ШУТИС-ийн Эрдэм шинжилгээний бүтээлийн эмхэтгэлийн №24(04)328 тусгай дугаарт хэвлэв.

Хүндэт гидротехникч /Honorary hydraulicians/

Хүндэт гидротехникч

Honorary hydraulicians

Монгол улсад усны дээд боловсролтой инженер бэлтгэсний түүхт 60 жилийн ой 2023 онд болж өнгөрсөн билээ. 1963 оноос өмнө усны дээд боловсролтой инженерүүдийг (үүнд: гидротехникч буюу усны барилга байгууламжийн инженер, гидрологич буюу ус судлаач, гидрогеологич буюу газрын доорх усны мэргэжилтэн, усны химич, ус хангамж ариутгах татуургын инженерүүд, геофизикч г.м) хуучнаар Зөвлөлт холбоот улс, Европын зарим орнуудад бэлддэг байсан бөгөөд 1961 оны сайд нарын зөвлөлийн тогтоолоор Монгол улсын их сургуулийн Инженерийн факултетэд 1963 оноос усны дээд боловсролтой инженер гидротехникчдийг бэлдэж эхэлсэн түүхтэй. 

1963 оноос хойш Монгол улс дотооддоо 1000 гаруй, гадаадад 300 гаруй усны барилга байгууламжийн инженер буюу инженер-гидротехникчдийг бэлдсэн байна. 2023 онд Усны барилгын инженер-60 жилийн ойг зохион байгуулах ажлын хэсэг олон арван ажил төлөвлөж амжилттай зохион байгуулсан бөгөөд ойн хүрээнд үе үеийн инженерүүд дундаас салбарын хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг үнэлж хүндэт гидротехникч хэмээх өргөмжлөлийг бий болгосон юм. 

Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт /Plan and design of the Urban storm water drainage system/

Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт

Б.Аюурзана – ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн ахлах багш, инженерийн ухааны доктор PhD

Г.Батзориг – Гидродизайн Инноваци ХХК-ийн ерөнхий захирал, Монгол улсын мэргэшсэн инженер

Удиртгал

Энэхүү нийтлэл нь Барилга МН сэтгүүлийн 2021 оны 07 сар №134 дугаарын 43-50-р хуудсанд хэвлэгдсэн “Зам, талбайн борооны ус зайлуулах шийдэл, төлөвлөлтийн асуудлууд” гэсэн нийтлэлийн үргэлжлэл юм. Энэхүү нийтлэл нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах техникийн шийдлүүд, тэдгээрийн инженерийн төлөвлөлт, тооцооны асуудлуудыг агуулна.

Зам, талбайн борооны ус зайлуулах зарчим

Ус зайлуулах системийн (үүнд үерийн ус, дээврийн ус, зам, талбайн ус зайлуулах асуудлууд багтана) төлөвлөлтийн үндсэн гурван практик зарчим бий. Үүнд:

• Тухайн талбай ямарч борооны үед усанд автдаггүй байх;
• Тухайн талбайгаас зайлуулах ус нь хөрш зэргэлдээ талбайг усанд автуулдаггүй байх;
• Тухайн талбайн усыг найдвартай, аюулгүй зайлуулдаг байх гэсэн зарчмууд бий.

Энэ гурван зарчмыг зам, талбай төлөвлөхдөө сайтар анхаарах хэрэгтэй. Эхний зарчим нь тухайн талбайн зэрэглэл, өмчийн төрөл, аюулгүй байдал гэх мэт олон хүчин зүйлээс хамаарч тооцоот хангамжтай хур тунадас сонгох, түүнээс бий болох усны хэмжээг тооцоолох үндэслэлийг бий болгоно.

Харин хоёрдугаар зарчим нь аюулгүй зайлуулах, системийн нэгдсэн байх үндэслэл болдог бол сүүлийн зарчим нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах системийн техникийн тохирсон шийдлийг гаргах нөхцөлийг бий болгоно. Зам талбайн борооны ус зайлуулах систем нь зөвхөн тухайн зам, талбайн усыг зайлуулах биш ойролцоо барилгуудын дээврээс, ногоон байгууламжаас, явган зам талбайгаас ирэх усыг зайлуулах нөхцөлтэй байх бөгөөд усыг байгальд (гол, жалга, цөөрөм, үерийн суваг г.м эзэмшил, суурьшлын бус) нийлүүлэх гаргалгаа буюу төгсгөлтэй байх хэрэгтэй. Олон улсын практикт хот, суурин газраас зайлуулах усны чанар муу, бохидолтой байх учир байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй чанарын болон тоо хэмжээний стандартын дагуу цэвэрлэж байгальд нийлүүлдэг. Манайд “MNS 4943 : 2015 Хүрээлэн байгаа орчин. Усны чанар. Хаягдал ус. Ерөнхий шаардлага”-ын дагуу нийлүүлэхээр төлөвлөвөл хараахан биелэдэггүй сүүлчийн зарчим хангагдаж олон улсын жишигт хүрэх нь тэр.

Усны барилга байгууламжийн инженерүүдийн зөвлөлдөх уулзалт 2022

Усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын удирдах ажилтны зөвлөлдөх уулзалт

Монгол улсын засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газрын ивээл дор, ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль болон усны мэргэжлийн холбоод Цэнхэр алт, ногоон хэрэм усны үндэсний ассоциаци, Монголын ус хүрээлэх орчны инженерчлэл судалгааны холбоо, Монголын усжуулагчдын холбоо хамтран усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудлуудыг хэлэлцэн санал солилцохоор зөвлөлдөх уулзалтыг 2022 оны 11 сарын 4-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхарын олон улсын хурлын танхимд хийв. 

Зөвлөлдөх уулзалтын хамтын зураг

Дунай мөрний түүх - Австрийн үндэсний номын сангийн үзэсгэлэнгийн тойм /Danube history/

 Дунай мөрний түүх - Австрийн үндэсний номын сангийн үзэсгэлэнгийн тойм

Danube буюу Дунай мөрөн нь Европын хоёр дахь том гол бөгөөд тэр орчим олон мянган жил амьдарч байгаа хүмүүсийн соёл иргэншилтэй, тэр дундаа Франц, Герман, Австри, Унгар, Романиа, Түркийн (бусад улсууд бий) хөгжлийн түүхэнд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн соёл, амьдралын нягт холбоотой гол юм. Ер нь гол ус гэдэг амьд байгалийг тэтгэж байдаг дэлхийн судас юм. Монгол нутаг дэвсгэрт байх олон гол мөрний түүхэн баримтуудыг цуглуулбал олон сайхан түүхэн сургамжууд гарч ирэх байхаа. 

Дунай мөрний тухай олон түүхэн баримтууд урсан өнгөрдөг улсуудад хадгалагддаг бололтой. Австрийн үндэсний номын санд байдаг цуглуулгууд дээр үндэслэн үзэсгэлэн (Die Donau. Eine Reise in die Vergangenheit) гаргасаныг Венийн Технологийн Их сургуулийн Усны инженерчлэл, Усны нөөцийн менежментийн хүрээлэнгийн Усны инженерчлэлийн багийн гишүүд 2021 оны 9 сарын 29-нд өргөн бүрэлдэхүүнээр үзэж сонирхлоо.

Венийн Технологийн их сургуулийн Усны инженерчлэл, усны нөөцийн менежментийн институтын Гидравлик, усны барилгын судалгааны баг

Improving framework of project completion procedure for hydraulic structures

 УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ АСУУДАЛД: БАРУУН УУЛЫН ҮЕРИЙН ХАМГААЛАЛТЫН БАРИЛГА УГСРАЛТЫН ЖИШЭЭН ДЭЭР

 

Очийн Өлзиймаа[1], Бадарчийн Аюурзана[2]

 

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль

 

ulziimaa0507@gmail.com, ayur@must.edu.mn

Жич: Энэхүү өгүүлэл нь О.Өлзиймаагийн Усны барилга байгууламжийн магистрын зэрэг горилох ажлын 2 дах өгүүлэл бөгөөд Улаанбаатар-Ус-Цэвэр орчин 2021 ЭШХурлын эмхэтгэлд хэвлэгдсэн бүтээл болно.  

Хураангуй

Усны ихэнх барилга байгууламжуудыг улсын төсвийн хөрөнгөөр барьж, ашиглаж, засвар үйлчилгээ хийдэг бөгөөд угсралтын ажилд ихээхэн хөрөнгө оруулдаг. Орон нутгийн болон төрийн өмчлөл хэлбэртэй байдаг тул засвар үйлчилгээ муу хийгддэг учир аль болох чанартай барилга байгууламж барих шаардлагатай байдаг. Усны барилга байгууламжийн угсралтын ажил гүйцэтгэж байгаа өнөөгийн тогтолцоонд дутагдалтай, гажуудалтай зүйлс олон байгаа нь барилгын чанарт сөргөөр нөлөөлөх хүчин зүйл болж байна. Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд баригдаж байгаа үерийн хамгаалалт, борооны ус зайлуулах барилга байгууламжийн хувьд чанарын шаардлага бүрэн хангахгүй ажлууд хийгдэж байна. Усны барилга байгууламжийн угсралтын тогтолцоонд хийсэн судалгаагаар чанар хяналтын тогтолцооны эрх зүйн нөхцөл бүрдсэн боловч практикт нэвтрүүлэн ашиглах техник зохицуулалтын баримт бичгүүд дутагдалтай, хэрэгжилтийг хянах төрийн тогтолцоо сул байгаа зэргийг сайжруулах боломжтой байна. Угсралтын гүйцэтгэлийн тогтолцоонд чанарын хяналтын тогтолцоог нэвтрүүлснээр гарах өөрчлөлтийг 2015 онд шинэчилсэн Баруун уулын үерийн хамгаалалтын сувгийн угсралтын ажил дээр туршиж шинжилгээ хийж, төлөвлөлт бодит байдал ямар зөрүүтэй байдаг, түүнийг хэрхэн сайжруулах шаардлагатай, сайжруулахын тулд чанарын хяналтын тогтолцоонд дутагдаж байгаа зүйлсийг тодруулав.

SINOP dam (Brazil): Powering 1 600 000 households using hydroelectric energy (https://asia.edf.com/en)

Түлхүүр үгс: усны барилга байгууламж угсралт, үе шатны ажил, барилга байгууламжийн норм, нормативын баримт бичиг, чанарын хяналтын тогтолцоо

УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ /Construction framework analysis for hydraulic structures/

УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ: БАРУУН УУЛЫН ҮЕРИЙН ХАМГААЛАЛТЫН БАРИЛГА УГСРАЛТЫН ЖИШЭЭН ДЭЭР

 

Очийн Өлзиймаа[1], Бадарчийн Аюурзана[2]

 

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль

 

ulziimaa0507@gmail.com, ayur@must.edu.mn

Жич: Энэхүү өгүүлэл нь О.Өлзиймаагийн усны барилга байгууламжийн инженерийн магистрын зэрэг горилох судалгааны ажлын нэг хэсэг бөгөөд ШУТИС-ийн Эрдэм шинжилгээний бүтээлийн эмхэтгэлд хэвлэгдсэн бүтээл юм. 

Хураангуй

Монгол улсын хэмжээнд жил бүр улсын төсвийн хөрөнгөөр усны барилга байгууламжуудыг барьж ашиглаж байна. Тухайлбал Улаанбаатар хотод одоогийн байдлаар 53 байршилд 142.3 км урт үерийн хамгаалалтын барилга байгууламж байгаагаас дийлэнх нь хуучирч муудан ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон тул жил бүр хэсэгчлэн засвар шинэчлэлтийн ажил хийгдээд явж байна. Улсаас хөрөнгө, хүч зарцуулан хийж байгаа ажил үр ашигтай байх эсэх нь гүйцэтгэлийн чанараар тодорхойлогддог. Гүйцэтгэгч байгууллагуудын дунд явуулсан судалгаагаар гүйцэтгэлийн тогтолцоонд тодорхойгүй олон асуудал байдаг, зарим нэг чухал технологийн процесс, туршилт, шалгалт, түүнийг илтгэх актуудыг үйлдэхгүй байгаагаас чанаргүй барилга баригдаж, цаашлаад ашиглалт, засварын явцад хүндрэл гардаг байна. Судалгаагаар усны барилга байгууламжийн гүйцэтгэлийн тогтолцооны өнөөгийн байдлыг үнэлэх, барилгын эрх зүйн акт баримт бичгийн хэрэгжилтийг судлах, барилга угсралтын ажлын чанарыг хэрхэн хянах зэрэгт өөрийн туршлага, угсралтын компаниудаас авсан судалгаан дээр үндэслэн тодруулга хийж, цаашдаа усны барилга байгууламжийн чанарыг сайжруулахын тулд гүйцэтгэлийн тогтолцоонд оруулах чухал зүйлсийн талаар хэлэлцэв.

Эх сурвалж: https://www.worldconstructiontoday.com/news/japanese-construction-company-to-build-dam-with-automated-robots/

Хотын усны зөв менежмент (Best Urban Water Management)

Хотын тогтвортой хөгжлийн чухал хэсэг: Хотын усны зөв менежмент

ШУТИС, БАС-ийн багш, Инженерийн ухааны доктор Бадарчийн Аюурзана

Жич: Монголын Хот Байгуулалт, Хөгжил, Судалгааны

Хүрээлэнгийн сэтгүүлд зориулсан нийтлэл

Хураангуй

Дэлхий нийт мянганы хөгжлийн зорилтоо нарийсгаж тогтвортой хөгжлийн 17-н зорилго баталсан. Хот бол хүний амьдрах орчин учир эдгээр зорилтуудын ихэнх нь хотын амьдралтай холбоотой боловч хот болон нийгмийн тогтвортой хөгжлийн тухай 11-р зорилтонд онцгойлон заасан байна. Энэ нь одоогийн болон ирээдүйд бий болох хотуудын талаар онцгой анхаарал хандуулж хамтран ажиллах ёстой гэдгийг харуулж байна. Хотын тогтвортой хөгжлийг илэрхийлэх олон үзүүлэлт байгаагын нэг нь “усны хүртээмжийн уян хатан байдал – Water Provision Resilience” гэх хэмжигдэхүүн юм. Энэ нь тухайн хотод устай холбоотой усны нөөцийн, дэд бүтцийн, үйлчилгээний, санхүүгийн, усны чанарын, удирдлагын ямар нэгэн асуудал бага байгаа бол хот тогтвортой хөгжиж байгааг гэрчлэх индикатор болно. Иймд хотын тогтвортой хөгжлийн чухал хэсэг болох хотын усны асуудлыг зөв хөгжүүлэхийн тулд зөв менежментийн арга хэмжээ төлөвлөж ажиллах нь чухал болно.

Source: http://futurearchitectureplatform.org/projects/0affbb8b-4058-49c2-b98a-e880de3e73e2/

Ус хэмжүүрийн барилга /Flow measurement structures/

Ус хэмжүүрийн лоток

** Бакалавр оюутан байх үедээ боловсруулсан материалуудаас

Усны алдагдалыг илрүүлэх, болон суваг, түүн дээрхи барилгын ашиглалт, засвар үйлчилгээний нөхцөлийг сайжруулах болон, усны зохистой хэрэглээнд хяналт тавихад ус хэмжүүрийн барилгын үүрэг оршино. Ус хэмжүүрийн олон төрлийн барилга байх ба сувгийн хөндлөн огтлолын хэлбэр хэмжээ, ус өнгөрүүлэх чадвар, ашиглалтын нөхцөл болон чухалчлалын зэргээс хамааруулан нимгэн ханатай ус халиагуур, ус хэмжүүрийн лоток зэргийг ихэвчлэн задгай голдиролтой үед хэрэглэнэ.

Паршал лоток байрлуулсан байдал. Source here

Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцын тухай /Coo PSHPP/

Белгийн Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцаар зорчсон тэмдэглэл

Guided tour notes for Coo pumped storage hydropower plant

Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцын машины залруу орох хонгил

Белгийн Коо (үнэндээ бүтэн нэр нь Coo-trois-Ponts hydroelectric power station юм.) ус хуримтлуурын цахилгаан станцад 2018 оны 5 сарын 18 -нд зочилсон билээ. Германы Аахен хотоос өглөө хөдөлж Белгийн Еүпен боомт, байгалийн усны чанар сайжруулах станцуудыг үзсэний дараагаар энэхүү ус хуримтлуурын цахилгаан станцыг үзсэн юм. Цахилгаан станцын ерөнхий мэдээллийг хүргэе.

• Хүчин чадал: 1164 МВт
• УЦС-ын түрэлт: 275 м
• Дээд усан сангийн эзлэхүүн: 8.45 сая м3
• Доод усан сангийн эзлэхүүн: 8.45 сая м3 (Үнэндээ дээд доод усан сангийн эзлэхүүн зарчмын хувьд тэнцүү байж болох ч өөр байж ч болно л доо.)
• Ашиглалтанд орсон он: 1969-1978
• Турбин-насосны төрөл: Францис хэлбэрийн босоо тэнхлэгт турбин-насос

Ус хуримтлуурын УЦС-ын талаар мэдлэггүй бол энийг уншаарай. 

Мияагасэ боомтын тухай /Miyagase dam/

Мияагасэ боомтын тухай

Miyagase dam

Мияагасэ боомт нь Японы Канагава аймгийн нутагт орших Сагами голын цутгал Накацү гол дээр баригдсан хүндийн хүчний бетон боомт юм. 

Японы засгийн газар 1930 оноос эхлэн Ёокохама-Канагава үйлдвэрийн бүсийн цахилгааны асуудлыг шийдэхийн тулд Сагами голын ашиглах ерөнхий төлөвлөгөө, УЦС, усан сан, боомт байгуулахаар хайгуул судалгааны ажлаа эхлүүлж 1938 онд жижиг боомтуудын барилгын ажлыг эхлүүлсэн байна. Харамсалтай нь Дэлхийн 2-р дайны улмаас санхүүжилт зогсож барилгын ажил зогссон байна. Дайны дараа хөрөнгө хүч бага байсан учир жижиг боомтуудаа удаан хугацааны турш барьж ашиглалтанд оруулан ажиллуулж хөрөнгө босгох замаар том боомт болох Мияагасэ боомтын төслийг 1969 онд эцэслэн шийдэж 1971 он хүртэл барьж дуусгаж ашиглалтанд оруулжээ. Ийнхүү Сагами голыг ашиглах ерөнхий төлөвлөгөө 39 жилийн дараа биелэлээ олсон байна. Хардаа .... төлөвлөлт, хэрэгжүүлэлт ийм л чухал. 

Мияагасэ боомтын доод хашиц талд хяр дээр, 2017 оны 8 сар

Монголын бага оврын УЦС-ууд /Small hydropowers in Mongolia/

Монголын бага оврын усан цахилгаан станцууд - 1

Гуулин, Үенч, Эрдэнэбулган, Манханы УЦС-ууд

Монголд бага оврийн усан цахилгаан станцын хөгжлийг түүчээлж дээрх цахилгаан станцуудыг төсөлөх, барьж байгуулахад гар бие оролцсон усны аж ахуйн компаниуд, чадварлаг инженер, техникийн ажилчдад бид талархаж явах ёстой. Энэ мэдээллийг бэлтгэж, зураг хөрөг авсан хүмүүст талархалаа илэрхийлж байна. Би мэдээллийг оруулсан төдий үүрэгтэй. Та бүхэн дээрх УЦС-уудын талаарх товч мэдээллийг таалан соёрхоно уу. 

Гуулингийн УЦС-ын харагдах байдал, түрэлтэт хоолой, станцын барилга

Түшиц ханын тогтворшил, бат бэхийн тооцоо /Design of a cantilever wall/

Нимгэн түшиц ханын тооцоо

Түшиц хана нь усны барилгын ажлын гол элемент бөгөөд үүний тооцоог хийж чаддаг байх нь усны барилгын инженерүүдийн үндсэн чадвар юм. Түшиц ханын тухай ном товхимолд чамгүй дурьдсан байдаг. Иргэний барилгад суурийн хана, гүүрт тулц гэх мэт хийцүүд нь түшиц ханын зарчмаар ажиллах учир нилээд эрэлттэй хийц гэж болно. 

Түшиц хана гэж ву вэ гэдгийг Вики дээр хэдэн жилийн өмнө бичиж байснаа санаж байна. Мөн энэ блог дээр Түшиц ханын тухай гээд дэлгэрэнгүй танилцуулга бичсэн байгаа учир шинэ уншигчид уншаарай. Зарим хүмүүс түшиц ханын тооцоог сонирхож байсан учир энэ нийтлэлийг оруулж байна. Энэ бодолт нь усны барилга байгууламж гэдэг хичээлийн семинарын материал юм. 

Түшиц ханын үндсэн хэмжээсийг түшиж буй хөрс, агуулж буй усны гүнээс хамааруулан ойролцоолж тооцох ба тогтворшил, бат бэхийн тооцоогоор нарийвчлана. 

Түшиц ханын түгээмэл төрлүүд ба тэдгээрийн үндсэн хэмжээсүүд

Ингээд нэг бодлого бодноо. 

Хотын ногоон байгууламжийн усалгаа /Urban irrigation/

Хотын ногоон байгууламжийн усалгаа,
хөрсний ус, чийгийн тохируулга

Н.Насанбаяр

ШУТИС БAС

nnasan_4@yahoo.com

            Монгол орны эх газрын эрс тэс уур амьсгалд зохицсон олон наст ургамлын ургах тааламжтай нөхцлийн хугацаа нь тавдугаар сарын сүүлчийн арав хоногоос эхлэн ёсдүгээр сарын эхний арав хоног хүртэл үргэлжлэх бөгөөд хуурай гандуу жилд энэ хугацаа нь багасах талтай юм.

Иймд энэ богино хугацаанд ургах ургамал мод бут сөөгийн ургах тааламжтай нөхцөл, чийг үржил шимт хөрс зэргийг ханган өгөх нь нэн түрүүнд хэрэгтэй. Мөн ургамалын ургахад шаардагдах ус чийгийг хангалттай өгөх нь чухал.

Design of urban green space is the most important for urban planning. 

Жил болгоны хавар хот тохижуулах цэцэрлэгжилт компаниас халцарсан газар шороогоо арчилж тордон ургамал, өвс ногоо тарих, олон наст зүлэг ургамал ургуулах зорилгоор хар шороон хөрс бууц бордоо авчирч нэмж хийх боловч энэ нь хур тундас бага ордог, салхи ихтэйгээс болон хуурайшин салхинд хийсч алдагдах мөн түр зуурын хүчтэй аадар бороонд цохигдон урсан одож байгаа учраас энэ ажил жилийн жилд давтагдан хийгдэж байна.

Karlsruhe Institute of Technology

Алдарт Карлсруегийн технологийн институтиар зочилсон нь

2017 оны 5-р сард Польшид олон улсын эрдэм шинжилгээний хуралд оролцсоны дараа Германаар дайрсан юм. +nar nasaa Насанбаяр багшийнхаа буянаар үзэх юмсан гэж мөрөөдөж явдаг, дэлхийд чансаа дээгүүр, Карлсруе технологийн их сургуулиар очиж үзэх, судалгааны төв, лабораториудтай нь танилцах боломж тохиосон юм. 

Насанбаяр багш, Проф. Эфф Оливер бид нар Гидромеханикийн хүрээлэнгийн Аэродинамикийн лабораторид.

Карлсруе технологийн институт буюу их сургуулийн тухай товчхон:

• Манай Насанбаяр багш сурдаг
• 1825 онд Политехникийн сургууль гэсэн нэртэйгээр анх байгуулагдсан
• Карл Бэнз буюу анхны машин зохион бүтээгч энэхүү сургуулийг дүүргэсэн
• Төгсөгчид болон профессорууд нь Нобелийн шагналыг 5 удаа хүртсэн байна.
• Алдарт Герф, Нуссэлт, Грашоф нарын ажиллаж байсан сургууль
• 1825 оноос л хойш усны инженерүүдийг бэлтгэж эхэлсэн
• 1901 онд анхны гидравликийн лаборатори байгуулагдаж байсан гэх мэт.

Энэ сургуулийн усны салбарт судалгааны ажил хийж, мэргэжилтэн бэлтгэн гаргадаг дараах хоёр том хүрээлэнгээр зочисон зурагнуудаа доор тайлбарын хамт орууллаан. 
Гидромеханикийн хүрээлэн - Institute for Hydromechanics
Ус ба голын сав газрын менежментийн хүрээлэн - Institute for Water and River Basin management