Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцын тухай /Coo PSHPP/

Белгийн Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцаар зорчсон тэмдэглэл

Guided tour notes for Coo pumped storage hydropower plant

Коо ус хуримтлуурын цахилгаан станцын машины залруу орох хонгил

Белгийн Коо (үнэндээ бүтэн нэр нь Coo-trois-Ponts hydroelectric power station юм.) ус хуримтлуурын цахилгаан станцад 2018 оны 5 сарын 18 -нд зочилсон билээ. Германы Аахен хотоос өглөө хөдөлж Белгийн Еүпен боомт, байгалийн усны чанар сайжруулах станцуудыг үзсэний дараагаар энэхүү ус хуримтлуурын цахилгаан станцыг үзсэн юм. Цахилгаан станцын ерөнхий мэдээллийг хүргэе.

• Хүчин чадал: 1164 МВт
• УЦС-ын түрэлт: 275 м
• Дээд усан сангийн эзлэхүүн: 8.45 сая м3
• Доод усан сангийн эзлэхүүн: 8.45 сая м3 (Үнэндээ дээд доод усан сангийн эзлэхүүн зарчмын хувьд тэнцүү байж болох ч өөр байж ч болно л доо.)
• Ашиглалтанд орсон он: 1969-1978
• Турбин-насосны төрөл: Францис хэлбэрийн босоо тэнхлэгт турбин-насос

Ус хуримтлуурын УЦС-ын талаар мэдлэггүй бол энийг уншаарай. 

График дүрслэлийн Нюфлот програмыг Фортранаас дуудах нь/Gnuplot plotting with Fortran/

График дүрслэлийн Нюфлот програмыг Фортранаас дуудаж ажиллуулах нь

"Тавдугаар хэсэг"

Нюфлот буюу Gnuplot гээд програмыг эрдэмтэд, судлаачид мэдээлэл, өгөгдөл, үр дүнгүүдээ дүрсжүүлэх, график зурахад өргөн ашигладаг. Нюфлотын тухай хэд хэдэн нийтлэл байгаагаас (Gnuplot posts) яг яаж ажиллуулах, яаж график зурах талаар энд нарийн дурьдсан байгаа. 

Сүүлийн үеийн дэвшилтэт програмчлалын хэлнүүд C++, Python, R, Java, C# болон бусад хэрэгсэлүүд болох Mathlab, Matematica, LabVIEW гэх мэт өөрсдөө мэдээллийг дүрсжүүлэх боломжуудтай байдаг. Гэтэл зорилгоосоо хамаараад зарим хэлнүүдэд мэдээллийг дүрсжүүлэх боломжгүй байдаг (Коммандын мөр дээр тоогоор зурахыг эс тооцвол шүү дээ). Ийм хэлнүүдийг ашиглаж мэдээ шинжлэх, тооцоолол үйлдэх зэрэг ажлууд хийж байгаа бол үр дүнгүүдийг өөр нэг програмын буюу дээр дурьдсан хэрэгслүүдийн тусламжтайгаар зураглах шаардлага гарна. Мэдээж мэдээг дүрсжүүлэх Нюфлоттой ижил маш олон нээлттэй, лицензтэй програмууд (жагсаалтын эндээс хар) байгаа гэдгийг мэдэж байх хэрэгтэй. Нюфлот бол нээлттэй, маш хүчирхэг, энгийн, олон програмтай хамтарч ажиллах боломжтой, сэтгүүлийн стандартад нийцсэн зураглал үйлдэх боломжтой гэх мэт давуу талуудаараа хэрэглэгчдийг их татдаг байх. Энэ ч утгаа анх Нюфлотыг сурж ашиглаж ирсэн юм. Гэхдээ Фортран дээр тооцоо хийж үр дүнгүүдээ хэвлэж файл болгоод уг файлуудаа дуудаж Нюфлот дээр график зурдаг байсан юм. Өөрөөр хэлбэл доорхи зурган дээрх шиг 2 консоль нээчихээд л үзэж дардаг байсан гэсэн үг.

Фортран болон Нюфлотын консолиуд.

Үнэндээ бол Нюфлотын кодыг фортранд шигтгэж өгөх, эсвэл Нюфлотыг фортранаас дуудах боломжтой гэдгийг мэддэг ч зүгээр л зориглож хийдэггүй байлаа л даа. Энэ удаад яаж Нюфлотыг фортранаас дуудаж ажиллуулах талаар тайлбарлана. Үнэндээ маш амархан эд байсан байна лээ. 

Усны барилгын ажлын төслийг бусдад танилцуулах сургалт /Study trip on river engineering construction work for public group/

Голын эргийн барилга байгууламж,амьдрах орчны судалгааны тухай танилцуулах сургалт

Япончууд хийж байгаа ажлуудаа үе үе олон нийтэд таниулах зорилгоор тусгай танилцуулах сургалт бүхий арга хэмжээг зохиодог юм. Энэ нь нийгэмд тухайн төслийн ач холбогдлыг таниулах, ойлуулах, тус дэм авч хамтарч ажиллах гол хэлхээг бий болгодог байх. 

Ингээд 2017 оны 1 сарын 11 -нд болсон танилцуулах сургалтанд явж үзсэн ба энэ тухай сонин хачингаа хуваалцъя. 

Сургалт нь Нагаока хотын их сургуулиудын усны болон биологийн мэргэжлийн оюутнууд, усны болон биологи, экологийн чиглэлийн компани, төрийн бус байгууллага, голын талаар санаа зовж явдаг хүмүүст зориулсан байв. Зохион байгуулагч нь Шинано голын захиргаа, Хокурику бүсийн менежмент, үйлчилгээний холбоо, Япон төмөр зам зэрэг болно. 

Анх удаа Нагаока хотын галт тэргэнд сууж үзсэн нь. 

Сургалт нь Шинано (信濃川) болон Үоно голын (魚野川) уулзвар Кавагүчи гэдэг газар болсон ба эхлээд голын татамд хийгдэж буй цэцэрлэгийн ажлыг хараад, тэнд ашиглагдаж буй усны барилгын технологиудын талаар тайлбарласан юм. Дараа нь Япон төмөр замын Кавагүчид байрлах цогцолборт (JR信濃川発電所PR川口プラザ) очиж лекц сонссон юм. Хотын нэг хэсэг газарт зориулсан олон нийтийн үйл ажиллагаа явуулах зориулалттай том лекцийн танхимтай, спорт заалтай, хоол цай хийх газартай, үзүүлэнтэй иймэрхүү цогцолбор газар маш олон байх ба энэ нь өдөр болгон олон нийтэд үйлчилж байх нь их сайхан юм. Энд аялагч болон жуулчидад мэдээлэл өгөх төв хүртэл байдаг байна. Лекц эхлэхээс өмнө энэ цогцолборт авсан дараах зургуудыг сонирхуулъя. 

Цогцолборын 2 давхарт хүлээн авах том өрөөнд байх ханын сонингууд. Энэ дээр Үоно гол болон Шинано голд байх гол загаснуудыг харуулсан байна. 

Яагисава боомт ба Гунма нутгаар /Yagisawa dam and Gunma prefecture/

Яагисава боомт

Японы бүх боомтыг очиж үзэх хүсэл маань мөд биелэхгүй шинжтэй. Энэ жил аз таарч сургуулийн гадаад оюутнуудын аялалаар Яагисава хэмээх энэхүү сүрлэг боомтыг очиж үзэх завшаан тохиолдсон юм.

2016 оны 11 сарын 13нд. Яагисава боомтын хяр дээр.

Боомтын тухай

Яагисава боомт (矢木沢ダム) нь Японы Гунма аймагт байрлах өндөр боомтуудын нэг юм. Боомтын төрөл нь давхар муруйлттай нимгэн аркан боомт бөгөөд 1959 оноос эхлэн барьж 1967 онд ашиглалтанд өгсөн байна. Боомтын усан сангийн ус хураах талбай нь 167.4км2 буюу 570 га, энэ талбайгаас ус хурааж 204300000 м3 усаар усан сан үүсгэдэг байна. Боомтын зориулалт нь үерийн хамгаалалт, урсац тохируулга, газар тариалангийн ус хангамж, ундны ус хангамж, амралт сувилал болон эрчим хүч үйлдвэрлэх гэх зэрэг байна. Боомт барьсан гол нь Тонэ гол юм. 

Төвийн эрчим хүчний системийг усны эрчим хүчээр хүчитгэх нь/Hydropower scheme to strengthen CES of Mongolia/

Hydropower scheme to strengthen CES of Mongolia

Энэхүү өгүүлэл нь Төвийн эрчим хүчний системийг Энерги хуримтлуулах усан станц (ЭХУС) байгуулсанаар хэрхэн тогтвортой найдвартай болгох талаарх шийдлийг дэвшүүлсэн төслийн санал юм. Хуулбарлахыг хориглоно. Иш татахыг зөвшөөрнө.

PROJECT TITLE

Hydropower scheme to strengthen Central Energy System of Mongolia [abbreviation is HPSCES]

OBJECTIVE OF PROJECT

Outcomes of this project will introduce solution with strategy of new hydropower scheme which would make stable electricity grid system to strengthen Central Energy System. Operation concept of proposed pumped storage power plant is to store excess electricity from CES produced by various power sources such as intermittent renewable source and to produce electricity to CES when it has peak load, therefor system will become more flexible than current condition. Moreover, proposed pumped storage facility will response of safety guarantee for CES.

Нийгата мужийн Хаяадегава боомт, Үчинокүра боомт, Кажигавачисүи боомт, Агекава боомт, Каносе боомтуудын тухай /Hayadegawa, Uchinokura, Kajigawa, Agekawa, Kanose dams in Niigata prefecture in Japan/

Нийгата мужийн Хаяадегава боомт, Үчинокүра боомт, Кажигавачисүи боомт, Агекава боомт, Каносе боомтуудын тухай

2015 оны 7 сарын 11-нд Нийгата мужийн Агано гол болон түүний цутгал голууд дээрх зарим боомтуудыг үзэх боломжыг НТС-ийн Усны инженерийн магистр оюутан найзууд маань олгосон юм. Боомтууд өндөрлөг уулархаг газар байрладаг учир тусгай зорчих тээврийн хэрэгсэл, автобусны чиглэл гэж үгүй болхоор өөрийн машинаараа үйлчилж өгсөнд нь маш их талархаж байгаа юм. Ойр зуур орших боомтуудыг унадаг дугуйгаар явж үзэх бүрэн боломжтой боловч тэр бүр цаг зөв олдохгүй юм. Ингээд энэ өдөр доорх 5 боомтууд дээр очиж үзлээ.

Боомтын нэр	Япон нэр	Өргөрөг	Уртраг
Хаяадегава боомт	早出川ダム	N 37°381' 33''	E 139°17' 36''
Үчинокүра боомт	内の倉ダム	N 37°511' 01''	E 139°25' 29''
Кажигавачисүи боомт	加治川治水ダム	N 37°481' 53''	E 139°29' 34''
Агекава боомт	揚川ダム	N 37°411' 37''	E 139°23' 14''
Каносе боомт	鹿瀬ダム	N 37°421' 19''	E 139°28' 11''

Агоно голыг эрчим хүчний гол хэмээн нэрийддэг нь энэ гол дээр олон арван усан цахилгаан станц оршиж Нийгата муж, Төмөр замын хэрэглээг хангадагтай холбоотой юм. Бидний эхний очсон боомт бол Хаяадегава боомт байсан юм.

Figure 1. Нийгата муж дахь боомтуудын түгээмэл төрөл. Боомт нь бетон болон шороон боомт гэж ангилагдана.Бетон боомт нь хүндийн хүчний, тулгуурт (хөндий), аркан боомтууд гэж ангилагдах бол шороон боомтууд нь чулуун болон шороон боомтууд гэж ангилагдана.

Түр боомт буюу зохицуулах барилга

Түр боомт буюу зохицуулах барилга

Түр боомт нь түр барилгын ангилалд багтах ба голын гольдролд барих гэж буй боомт, ус халиагуур, гүүрийн тулгуур гэх мэт усны барилга байгууламжий бетон ба төмөр бетон цутгах, ухалга хийх гэх мэт бусад барилгын ажлыг технологийн дагуу хийж гүйцэтгэхэд тухайн хэсгийг усны үйлчлэлээс хамгаалахад оршино.

Зураг 1. Түр боомтын байршил

Ихэнх тохиолдолд түр боомт нь хоёр ширхэг баригдах ба зарим тохиолдолд урсгал чиглүүлэх далантай адил баригддаг. Барилтын үеийн зарцуулга өнгөрүүлэх хоёр схем байх ба үүнд барилтын үеийн зарцуулгыг урсгал зайлуулах сувгаар, урсгал зайлуулах туннель – ээр гэж байна.

Боомтын төрөл ба ангилал /Dam classification and types/

Усан цахилгаан станц нь усны даралт, түүний энергийг цахилгаан энерги болгон хувиргах үйлдвэр юм. Өөрөөр хэлбэл усны энергийн их багаас шалтгаалж гаргах цахилгааны хэмжээ шууд хамааралтай байдаг. Иймд усны энергийг зохиомлоор нэмэгдүүлэхийн тулд боомт барьж ашигладаг. Боомтын хийц ба зохиомжийн шийдэл хүн төрөлхтөний хөгжил дэвшилтэй хамт хөгжин иржээ.

3.1 Боомтын төрөл ба ангилал

Боомтыг хийц зохиомж, ашиглах зориулалтаас нь хамааруулж олон ангилалд хуваадаг.

1. Ашиглах хүрээгээр нь

- Ус нөөцлөх боомт (storage). Энэ нь нэг үгээр хэлбэл усны нөөцийг нэмэгдүүлэх зорилготой юм. Элбэг устай үед буюу хур бороотой хугацаанд илүүдэл усыг хуримтлуулан голын гачиг үед нөхөн урсгах зохицуулалттай боомт юм. Мөн усан санд нөөцөлсөн усыг хэд хэдэн зорилгоор ашиглана. Үүнд: услалтын систем, хөдөө аж ахуйн ус хангамж, хүн амын усан хангамж гэх мэт.

- Үерийн хамгаалалтын боомт (detention). Энэ нь үерийн уснаас хүн ам, хот тосгоныг хамгаалах зориулалттай баригдана. Үерийн хамгаалалтын боомтын дээд хашицад үерийн ус хуримтлагдах ба доод хашицад урсгал тайван, тогтмол жигд урсацтай байна. Боомтын хэлбэр ба хийцийн тооцоо нь тухайн нутгийн цаг уурын нөхцөлөөс хамаарна. Үүнд гидрологи болон үерийн эрчим чухал нөлөөтэй.

Жижиг шороон боомт /Small earth dam/

Жижиг шороон боомт

Манай улсад 1950 - иад оноос хойш усалгаатай газар тариалан эрхлэхээр олон услалтын системийг барьж байгуулж эхэлсэн. Услалтын системийн усны эх үүсвэрийг таримлын ус хэрэглээнд нийцүүлэн жижиг гол горхийг сонгож жижиг боомтуудыг нилээдгүй байрьж байгуулсан. Эдгээр боомтоос бүрэн төгс ажиллаж байгаа боомт ховор. 2004 оноос эхлэн Атрын 3 - р аян хэрэгжиж өнгөрсөн ардчилалаас хойш эвдэж тоносон жижиг том гэлтгүй олон услалтын системийг сэргээн завсарлаж, заримыг нь шинээр барьж, хөгжиж буй орны хувьд хүнсний хэрэгцээгээр хараат бус болох улсын бодлогоо хэрэгжүүлсээр байна. Гэвч услалтын системийн барилгын чанар, чадвар, туршлага дутсаар байгааг барьж байгуулсан услалтын системийн барилга байгууламжийн ажиллагаа батлан харуулсаар байна. Үүний нэг жишээ нь Орхон аймгийн Жаргалант сумын нутагт баригдсан Хангалын голын боомт, Төв аймгийн Бор нуурын боомт бариад ашиглаж амжаагүй байхад эвдэрч чанар, чадвар муу барьсаныг батлан харууллаа.