Италийн Троинагийн Ансипа усан цогцолбор /Visits to Catania/

Италийн Троинагийн Ансипа усан цогцолбортой танилцсан тэмдэглэл

Италийн Катаниагийн их сургуулийн TNE-LEGO төслийн хүрээнд багш солилцооны хөтөлбөрт 2026 оны 1 сарын 11- 1 сарын 21 хооронд хамрагдаж Катаниагийн их сургуулийн Барилга Архитектурын тэнхимд ажиллаад ирлээ. Энэ ажиллах хугацаанд семестерийн сүүлийн 7 хоног таарч оюутнууд амрах дөхөөд сургуулиас зохион байгуулж байгаа хээрийн танилцах аялалуудад хамрагдаж амжсан нь азтай байлаа.  Сонирхолтой шийдэл бүхий боомт, усан цахилгаан станц, давалгаа намжаагуур үзсэн тухайгаа энд хуваалцая.

Италийн Ансипа боомтын доод хашиц талаас

Усны шинэ номуудын танилцуулга /Releases of New Water Books/

 Усны шинэ номнуудын нээлт боллоо

2025 оны 11 сарын 7-ны өдөр Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2025 эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр 2023-2025 онуудад шинээр хэвлэгдэн гарсан усны шинэ номнуудын танилцуулга болж өнгөрлөө.

Энэхүү арга хэмжээ нь Монгол улсын усны салбарт шинээр гарсан оюуны бүтээлүүдийг нийтэд танилцуулах үйлсэд хувь нэмэр оруулах зорилготой байв. Эрдэм мэдлэг, шинэ ойлголт, шинэ технологи, шинэ үр дүн, баталгаат өгөгдлүүдийг шинэ ном, бүтээлээр олны хүртээл болгодог олон улсын жишгийн дагуу усны салбарын эрдэмтэн, судлаачид, инженерүүдийн гаргасан ном, бүтээлийг цаашид уламжлал болгон Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл хурлын үеэр танилцуулна. 

Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл - 2025 эрдэм шинжилгээний хурал /Hydroscience and Engineering - 2025 academic conference/

Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2025 эрдэм шинжилгээний хурал амжилттай зохион байгуулагдлаа.

ШУТИС -ийн БАС-ийн Инженерийн байгууламжийн тэнхим, ЮНЕСКО-гийн Газар доорх усны тогтвортой менежментийн тэнхим, Монголын Усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбоо, Монголын ус-хүрээлэх орчны инженерчлэл судалгааны холбоо хамтран Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2025 үндэсний эрдэм шинжилгээний хурлыг 2025 оны 11 сарын 7-ны өдөр ШУТИС-ийн 8-р байрны 12 давхарын олон улсын хурлын танхимд амжилттай зохион байгууллаа. Хурлын үйл ажиллагааг Барилга Архитектурын сургууль, Гидросооружение ХХК, Престиж инженеринг ХХК нар ивээн тэтгэж ажиллав. Эрдэм шинжилгээний хурлыг хурлын дарга Б.Аюурзана нээв.

Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл - 2025 хуралд оролцогсод

42 дахь удаагийн олон улсын гидравликийн сургууль /42nd international school of hydraulics/

 42 дахь удаагийн "Гидравликийн олон улсын сургууль" олон улсын эрдэм шинжилгээний хурал

 

Хуралд оролцогчид

Польш улсын Краков-т зохион байгуулагдсан 42 дахь удаагийн Олон улсын гидравликийн сургууль нэртэй эрдэм шинжилгээний хуралд Монголын усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбооны ерөнхийлөгч, МУ зөвлөх инженер Ш.Ганзоригын хамт, хамтын судалгааны ажлаа танилцуулахаар 2025 оны 5 сарын 20-23 хооронд оролцож, хурлын үеэр тэмдэглэсэн зүйлсээ энэхүү нийтлэлд бичив. 

New textbook: Climate Change Adapted Water Management

 “Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицсон усны менежмент” сэдэвт ахисан түвшний сурах бичиг хэвлэгдэн гарлаа.

ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургуулийн Усны барилга байгууламжийн магистрын хөтөлбөрийг шинэчлэх, лабораторын чадавхыг сайжруулах, багш нарыг хөгжүүлэх зорилгоор хэрэгжсэн ERASMUS+ Graduates for Climate Change Adapted Water Management – CCWater төслийн хүрээнд “Уур амьсгалын өөрчлөлтөд дасан зохицсон усны менжмент” сэдэвт ахисан түвшний сурах бичиг англи хэлээр хэвлэгдэн гарлаа.

Graduate texts in Climate change Adapted Water Management

Уг сурах бичиг нь Барилга Архитектурын сургуулийн ахисан түвшний буюу магистр, докторын хөтөлбөрт заагдах

• Big Data for integrated Climate Change & Water Management
• Stormwater management with low impact development and non-conventional water reuse
• Integrated Water Resource Management under Climate Change

гэсэн гурван хичээлийн агуулгын хүрээнд нэмэлт унших материал байдлаар бэлтгэгдсэн бөгөөд агуулгад уур амьсгалын өөрчлөлтийн нөлөөг тооцож усны менежментийн арга хэмжээг төлөвлөх, хотын хурын усны менежментийн бага нөлөөтэй хөгжлийн шийдлүүдийг ашиглах, уламжлалт бус усны хэрэглээг нэмэгдүүлэх, уур амьсгал болон усны менежментийн их өгөгдлийн шинжилгээ, усны нөөцийн нэгдсэн менежментийн арга зүйн талаар сүүлийн үеийн судалгааны үр дүнгүүдэд үндэслэн бичигдсэн юм.

Уг сурах бичгийг CCWater төслийн 11 их сургуулиудын 22 профессор багш нар хамтран бүтээсэн бөгөөд ШУТИС, БАС-иас Инженерийн байгууламжийн салбарын дэд профессор Н.Насанбаяр, Ахлах багш, дэд профессор Б.Аюурзана, Ахлах багш С.Баасансүрэн нар оролцсон. Уг сурах бичгийг ШУТИС, БАС-ийн төслийн баг эмхэтгэн хэвлүүлсэн бөгөөд сурах бичгийг ШУТИС-ийн төв номын сангаас хэвлэмлээр авч ашиглаж болохоос гадна CCWater төслийн сайт болон ШУТИС-ийн төв номын сангийн электрон каталогоос цахимаар ашиглах боломжтой.

Энэхүү сурах бичиг нь ШУТИС, БАС-ийн Инженерийн байгууламжийн салбарын багш нарын Англи хэл дээр боловсруулсан анхны сурах бичиг болж байна. 

Усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбоо байгуулагдлаа /Establish the Mongolian Society for Water engineering/

Монголын усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбоо байгуулагдлаа

2025 оны 1 сарын 24-ний өдөр усны тодотголтой инженерүүд "Усны барилга байгууламжийн инженерүүдийн" зөвлөлдөх уулзалтыг зохион байгуулж уг хурлаас усны инженерүүдийн эрх ашиг, усны инженерчлэлийн хөгжлийг дэмжих, усны талаарх төрөөс баримтлах чиглэл, бодлогын хэрэгжилтэд дэмжлэх үзүүлэх зорилгоор

Монголын усны инженерчлэлийн мэргэжлийн холбоо - Mongolian Society for Water Engineering 

-г Мэргэжлийн нэгдсэн холбооны эрх зүйн байдлын тухай хуулийн хүрээнд шинээр байгууллаа. 

Усны инженерчлэлийн их хуралд оролцогчид

Эмгэнэл /Condolence/

 ЭМГЭНЭЛ

ЦАМБЫН БАТДОРЖ

(1953 - 2024)

 

Монгол улсын гавьяат барилгачин, Хүндэт гидротехникч, техникийн ухааны доктор Цамбын Батдорж 2024 оны 10-р сарын 14-ний өдөр зуурдаар таалал төгсөж, үр хүүхэд, төрөл төрөгсөд, Монголын барилгын болон усны салбарт нөхөж барашгүй гарз тохиолоо.

Завхан голын дээд хэсгийн гадаргын усны нөөцийн судалгаа /Water resources study on upper part of Zavkhan river/

 Завхан голын дээд хэсгийн гадаргын усны нөөцийн судалгаа

Өлзийсайхан Тэнгис

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн Усны барилга байгууламжийн 4-р курсийн оюутан

Signet.uec@gmail.com

Бадарчийн Аюурзана

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн багш

ayur@must.edu.mn

Энэхүү судалгааны ажил нь их сургуулиудын оюутнуудын дунд зохиогддог Ус хөгжлийн түлхүүр оюутны эрдэм шинжилгээний бага хурлын 2021 оны дугаарт оролцож 3-р байр эзэлсэн юм. 

Хураангуй

Улс орнууд өөрсдийн нутаг дэвсгэрийн усны нөөцийг нэмэгдүүлэх арга хэмжээг тасралтгүй хэрэгжүүлж байдаг. Гадаргын усны нөөцийг нэмэгдүүлэх уламжлалт арга нь усан сан, хиймэл нуур барих технологи юм. Манай оронд олон усан сан хиймэл нуур барьсан байдаг боловч усны нөөцийг ямар хэмжээтэй нэмэгдүүлж байгааг тогтоосон судалгаа цөөн бий. Тухайлбал Завхан гол дээр Тайширын усан цахилгаан станцыг барьснаар сав газрын хэмжээнд гадаргын ус хэр хэмжээнд өөрчлөгдсөнийг тодорхойлсон судалгаа алга байна. Иймд Завхан голын дээд хэсгийн буюу Завхан гол Улиастай гол нийлэх хүртэл Завхан голын гадаргын усны нөөцийн өөрчлөлтийг Тайширын усан цахилгаан станцын өмнө ба дараа ямар болж өөрчлөгдсөнийг тоон өгөгдөл болон сансрын мэдээллийг ашиглан тодорхойлов.

 

27 дахь удаагийн олон улсын мөсний симпосиумын тойм /27th IAHR international symposium on ice/

Мөсний судалгааны олон улсын хурал (2024)

Ус-хүрээлэх орчны инженерчлэл судалгааны олон улсын холбоо буюу International Association for Hydro-environmental engineering and research - ийн үндсэн үйл ажиллагааны нэг нь 1970 оноос хойш зохион байгуулж буй олон улсын мөсний симпосиум юм. 2024 онд уг мөсний судалгааны олон улсын хурлын 27 дахь удаагийн хурлыг Польшийн Гданскийн Технологийн их сургууль зохион байгуулсан юм. 

Хоёр жилд нэг удаа зохион байгууллагддаг уг арга хэмжээний 2016 оны хуралд оролцож байсан ба тухайн үеийн хурлын тоймыг эндээс үзнэ үү?

2024 оны 27 дахь удаагийн мөсний хурлын веб сайтаас хурлын тухай мэдээллийг авч болно. 

27 дахь удаагийн Олон улсын мөсний симпосиумд оролцогчид

27 дахь удаагийн мөсний хурлын ерөнхий зохион байгуулагч нь Гданскийн технологийн их сургуулийн Усны инженерчлэл, геотехникийн тэнхмийн эрхлэгч Томасз Колерски (тэрээр IAHR -ын мөсний инженерчлэлийн зөвлөлийн даргын албан тушаалыг хашиж байгаа), түүний баг, ерөнхий ивээн тэтгэгчээр Polish Water - төрийн өмчит үйлдвэрийн газар, дэмжигч байгууллагаар Судалгааны их сургуулийн санаачилга, Польшийн шинжлэх ухаан, дээд боловсролын яам, ивээн тэтгэгчээр Шотландын Sams Enterprise компани хамтран ажилласан байна. 

Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл хэлэлцүүлэг /Seminar on Reforming standards and norms related to hydraulic engineering/

 “Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл” сэдэвт хэлэлцүүлэг зохион байгуулагдав.

 ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургуулийн Инженерийн байгууламжийн салбар, ШУА-ийн Газарзүй, геоэкологийн хүрээлэн болон ЮНЕСКО-гийн газрын доорх усны тогтвортой менежментийн тэнхим хамтран 2024 оны 4 сарын 25-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхрын Олон улсын хурлын танхимд зохион зохион байгуулсан Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 эрдэм шинжилгээний хурлын үеэр оролцогч талуудыг хамруулан “Усны барилга байгууламжийн норм, стандартын шинэчлэл” хэлэлцүүлгийг зохион байгуулав. Хэлэлцүүлгийг НҮБ-ын Суурьшлын хөтөлбөр (НҮБ-ын Хабитат), ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургууль, Дэлхийн Зөн Монгол ОУБ, Гэр хорооллын иргэдийн үерийн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төслийн баг хамтран зохион байгуулж, хэлэлцүүлгийг дэмжин Барилга Хот байгуулалтын яамны Нийтийн аж ахуй, инженерийн дэд бүтцийн бодлогийн хэрэгжилтийг зохицуулах газар, Барилгын хөгжлийн төвийн Норм, нормативын хэлтэс ажиллав.

Ярилцлагын пеналистууд

Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл - 2024 эрдэм шинжилгээний хурал /Hydroscience and Engineering - 2024/

 Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 (Hydroscience and Engineering - 2024) эрдэм шинжилгээний хурал зохион байгуулагдав.

 ШУТИС-ийн Барилга Архитектурын сургуулийн Инженерийн байгууламжийн салбар, ШУА-ийн Газарзүй, геоэкологийн хүрээлэн болон ЮНЕСКО-гийн газрын доорх усны тогтвортой менежментийн тэнхим хамтран Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл – 2024 эрдэм шинжилгээний хурлыг 2024 оны 4 сарын 25-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхрын Олон улсын хурлын танхимд зохион байгуулав. Хурлын зохион байгуулалтыг салбарын мэргэжлийн холбоод “Монголын ус хүрээлэх орчны инженерчлэлийн холбоо”, “Цэнхэр Алт Ногоон Хэрэм усны үндэсний ассоциаци”, “Монголын усжуулагчдын холбоо”, “Монголын Барилгын инженерүүдийн холбоо” гүйцэтгэж, НҮБ-ийн Хабитат хөтөлбөрийн Гэр хорооллын иргэдийн үерийн тэсвэрлэх чадавхыг бэхжүүлэх төсөл ивээн тэтгэж ажиллав. Хурлын үйл ажиллагааг дэмжин Засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг “Усны газар” ажиллав.

“Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл” эрдэм шинжилгээний хурлын гол зорилго нь Монгол орны усны нөөцтэй холбоотой эрдэм шинжилгээний үр дүн, усны инженерчлэлтэй холбоотой шинэ, дэвшилтэт аргачлал, технологийг нэгэн цэгт төвлөрүүлэн солилцох, хэлэлцэх, түгээн дэлгэрүүлэх юм. Усны шинжлэх ухаан ба инженерчлэл-2024 эрдэм шинжилгээний хуралд нийт 10 гаруй байгууллагын 60 гаруй судлаачдын 26 эрдэм шинжилгээний бүтээл ирсэн ба бүтээлийн хуулбарлалт, хянан магадалгаа хийгдсэн 23 бүтээлийг ШУТИС-ийн Эрдэм шинжилгээний бүтээлийн эмхэтгэлийн №24(04)328 тусгай дугаарт хэвлэв.

Хүндэт гидротехникч /Honorary hydraulicians/

Хүндэт гидротехникч

Honorary hydraulicians

Монгол улсад усны дээд боловсролтой инженер бэлтгэсний түүхт 60 жилийн ой 2023 онд болж өнгөрсөн билээ. 1963 оноос өмнө усны дээд боловсролтой инженерүүдийг (үүнд: гидротехникч буюу усны барилга байгууламжийн инженер, гидрологич буюу ус судлаач, гидрогеологич буюу газрын доорх усны мэргэжилтэн, усны химич, ус хангамж ариутгах татуургын инженерүүд, геофизикч г.м) хуучнаар Зөвлөлт холбоот улс, Европын зарим орнуудад бэлддэг байсан бөгөөд 1961 оны сайд нарын зөвлөлийн тогтоолоор Монгол улсын их сургуулийн Инженерийн факултетэд 1963 оноос усны дээд боловсролтой инженер гидротехникчдийг бэлдэж эхэлсэн түүхтэй. 

1963 оноос хойш Монгол улс дотооддоо 1000 гаруй, гадаадад 300 гаруй усны барилга байгууламжийн инженер буюу инженер-гидротехникчдийг бэлдсэн байна. 2023 онд Усны барилгын инженер-60 жилийн ойг зохион байгуулах ажлын хэсэг олон арван ажил төлөвлөж амжилттай зохион байгуулсан бөгөөд ойн хүрээнд үе үеийн инженерүүд дундаас салбарын хөгжилд оруулсан хувь нэмрийг үнэлж хүндэт гидротехникч хэмээх өргөмжлөлийг бий болгосон юм. 

Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт /Plan and design of the Urban storm water drainage system/

Зам талбайн борооны ус зайлуулах системийн шийдэл ба төлөвлөлт

Б.Аюурзана – ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн ахлах багш, инженерийн ухааны доктор PhD

Г.Батзориг – Гидродизайн Инноваци ХХК-ийн ерөнхий захирал, Монгол улсын мэргэшсэн инженер

Удиртгал

Энэхүү нийтлэл нь Барилга МН сэтгүүлийн 2021 оны 07 сар №134 дугаарын 43-50-р хуудсанд хэвлэгдсэн “Зам, талбайн борооны ус зайлуулах шийдэл, төлөвлөлтийн асуудлууд” гэсэн нийтлэлийн үргэлжлэл юм. Энэхүү нийтлэл нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах техникийн шийдлүүд, тэдгээрийн инженерийн төлөвлөлт, тооцооны асуудлуудыг агуулна.

Зам, талбайн борооны ус зайлуулах зарчим

Ус зайлуулах системийн (үүнд үерийн ус, дээврийн ус, зам, талбайн ус зайлуулах асуудлууд багтана) төлөвлөлтийн үндсэн гурван практик зарчим бий. Үүнд:

• Тухайн талбай ямарч борооны үед усанд автдаггүй байх;
• Тухайн талбайгаас зайлуулах ус нь хөрш зэргэлдээ талбайг усанд автуулдаггүй байх;
• Тухайн талбайн усыг найдвартай, аюулгүй зайлуулдаг байх гэсэн зарчмууд бий.

Энэ гурван зарчмыг зам, талбай төлөвлөхдөө сайтар анхаарах хэрэгтэй. Эхний зарчим нь тухайн талбайн зэрэглэл, өмчийн төрөл, аюулгүй байдал гэх мэт олон хүчин зүйлээс хамаарч тооцоот хангамжтай хур тунадас сонгох, түүнээс бий болох усны хэмжээг тооцоолох үндэслэлийг бий болгоно.

Харин хоёрдугаар зарчим нь аюулгүй зайлуулах, системийн нэгдсэн байх үндэслэл болдог бол сүүлийн зарчим нь зам, талбайн борооны ус зайлуулах системийн техникийн тохирсон шийдлийг гаргах нөхцөлийг бий болгоно. Зам талбайн борооны ус зайлуулах систем нь зөвхөн тухайн зам, талбайн усыг зайлуулах биш ойролцоо барилгуудын дээврээс, ногоон байгууламжаас, явган зам талбайгаас ирэх усыг зайлуулах нөхцөлтэй байх бөгөөд усыг байгальд (гол, жалга, цөөрөм, үерийн суваг г.м эзэмшил, суурьшлын бус) нийлүүлэх гаргалгаа буюу төгсгөлтэй байх хэрэгтэй. Олон улсын практикт хот, суурин газраас зайлуулах усны чанар муу, бохидолтой байх учир байгаль орчинд сөрөг нөлөөгүй чанарын болон тоо хэмжээний стандартын дагуу цэвэрлэж байгальд нийлүүлдэг. Манайд “MNS 4943 : 2015 Хүрээлэн байгаа орчин. Усны чанар. Хаягдал ус. Ерөнхий шаардлага”-ын дагуу нийлүүлэхээр төлөвлөвөл хараахан биелэдэггүй сүүлчийн зарчим хангагдаж олон улсын жишигт хүрэх нь тэр.

Зам, талбай бол усны барилга байгууламж биш /Roads are not storm drainage system/

Зам, талбайн борооны ус зайлуулах шийдэл, төлөвлөлтийн асуудлууд

Б.Аюурзана – ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн ахлах багш, инженерийн ухааны доктор PhD

Г.Батзориг – Гидродизайн Инноваци ХХК-ийн ерөнхий захирал, Монгол улсын мэргэшсэн инженер

Уг нийтлэл нь Барилга.мн сэтгүүлийн 135 дахь дугаарт анх хэвлэгдсэн болно.

Хотын ус судлал (Urban hydrology)

Байгаль дээрх усны эргэлтийн үйл явцыг чухамдаа ус зүйн салбар шинжлэх ухаанаар судалдаг. Усны эргэлтийн үйл явцад хур тунадас орох, орсон хур тунадас уурших, хөрсөнд шингэх, ургамалд ашиглагдах, гадаргуугийн шууд урсац болж урсан өнгөрөх зэрэг үйл явцууд хамаарагдана. Хот байгуулж, суурьшлын бүс бий болгож эхэлснээр байгаль дээрх усны эргэлтийн үйл явц эрс өөрчлөгддөг. 1960 – аад оны үеэс хот суурин газрын усны эргэлтийн талаар шинжлэх ухааны ул суурьтай судалгаа эхэлж хотын ус судлалын талаарх мэдлэг, туршлагууд системтэйгээр хуримтлагдаж эхэлжээ. Эдгээр мэдлэг туршлагад үндэслэн зам талбайн борооны усыг байгаль орчинд нөлөөгүй байхаар зайлуулах ажлуудыг хийж гүйцэтгэж байна.

Ус судлалын хувьд гадаргууг ус шингээх байдлаар нь ус шингээх (pervious) болон ус үл шингээх (impervious) гадаргуу гэж авч үзнэ. Ус шингээх гадаргууд ургамалан бүрхэвчтэй болон бүрхэвчгүй хөрс, тагтаршаагүй хөрс, зарим сийрэг материалууд орох бол ус үл нэвтрүүлэх гадаргууд хад, цардмал зам талбай, барилгын дээвэр зэрэг орно. Хот суурин байгуулаад ирэхэд ус шингээх болон ус үл шингээх гадаргуунуудын харьцаа өөрчлөгдөж орсон хур тунадасны ус хуваарилагдах үйл явц эрс өөрчлөгддөг байна. Өмнө хийгдсэн судалгааны үр дүнд үндэслэн орсон хур тунадасны хуваарилагдах зүй тогтлыг ус үл нэвтрүүлэх талбайн хувиас хэрхэн хамаарахыг гаргасан байна (Зураг 1).

Зураг 1. Байгалийн болон хот, суурин газрын ус зүйн онцлогууд (Эх сурвалж: US EPA)

Усны барилга байгууламжийн инженерүүдийн зөвлөлдөх уулзалт 2022

Усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаа явуулдаг аж ахуйн нэгж, байгууллагуудын удирдах ажилтны зөвлөлдөх уулзалт

Монгол улсын засгийн газрын хэрэгжүүлэгч агентлаг Усны газрын ивээл дор, ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль болон усны мэргэжлийн холбоод Цэнхэр алт, ногоон хэрэм усны үндэсний ассоциаци, Монголын ус хүрээлэх орчны инженерчлэл судалгааны холбоо, Монголын усжуулагчдын холбоо хамтран усны барилга байгууламжийн үйл ажиллагаанд тулгамдаж буй асуудлуудыг хэлэлцэн санал солилцохоор зөвлөлдөх уулзалтыг 2022 оны 11 сарын 4-ны өдөр ШУТИС -ийн 8-р байрны 12 давхарын олон улсын хурлын танхимд хийв. 

Зөвлөлдөх уулзалтын хамтын зураг

Судлагдсан байдлын тоймд зориулан эрдэм шинжилгээний өгүүлэл унших туршлага /Tips for paper reading for literature review/

Өгүүлэл унших туршлага

Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажил нь давтагдаагүй шинэ мэдлэг, туршлага, арга, аргачлал, үр дүн, дүгнэлтийг бий болгох зорилготой байдаг. Эрдэм шинжилгээ, судалгааны ажлын төгсгөлд уг ажлаас гарсан үр дүнг эрдэм шинжилгээний өгүүлэл эсвэл тайлан хэлбэрээр хэвлэн уншигчдад хүргэдэг. Эрдэм шинжилгээний өгүүлэл эсвэл тайлан нь нэг судалгааны төгсгөл бас өөр нэг судалгааны эхлэл болдог. 

Мөн давтагдаагүй судалгаа хийхийн тулд тухайн сэдвээр өмнө судлагдсан бүх зүйлсийг олж мэдэж яг аль хэсэг эсвэл ямар зүйл орхигдсон бэ гэдгийг олж тодорхойлох шаардлагатай. Иймд судлагдсан байдлын тойм буюу Literature Review гэдэг ажил хийгддэг бөгөөд энэ ажлын үндсэн зорилгууд нь

• Мэдлэгийн цоорхойг тодорхойлох
• бий болсон мэдлэг, үр дүнгүүдийг цаг хугацааны болон учир шалтгааны логик дараалалд оруулах 

явдалууд юм. 

Судлагдсан байдлын тойм хийхийн тулд өмнө хэвлэгдсэн хамаарал бүхий маш их өгүүлэл, тайлангуудыг унших хэрэгтэй болно. Харин хаанаас яаж эхлэх вэ? аль аль өгүүллийг унших вэ? Бүх өгүүллийг унших ёстой юу? Хэзээ энэ бүх уншлагуудаа дуусгавар болгох вэ? Ямар мэдээлэл хайх вэ? Яаж судлагдсан байдлын тойм бичих вэ? гэх мэт түмэн асуудал бий. Зарим хүмүүс хялбараар хүлээж авдаг байж магадгүй. Гэхдээ өмнө судлагдсан зүйлсийг орхиж эсвэл үл тоон /санаатайгаар эсвэл уншаагүй бол санамсаргүй/ судалгаа хийвэл судалгааг давтсан болж таны цаг хугацаа, тухайн салбарт нэр хүнд унах магадлалтай. Яагаад гэвэл судалгааг давтах (гэдэг нь арга аргачлал болон гарсан үр дүн яг адил байх тухай ярьж байгаа шүү) нь судлаачийн ёс зүйд хориглосон зүйлүүдийн нэг юм. Ингээд өгүүлэл унших талаар өөрийн туршлагаа хуваалцая. 

Эх сурвалж: https://libguides.reading.ac.uk/food-research-project/literature-review

Дунай мөрний түүх - Австрийн үндэсний номын сангийн үзэсгэлэнгийн тойм /Danube history/

 Дунай мөрний түүх - Австрийн үндэсний номын сангийн үзэсгэлэнгийн тойм

Danube буюу Дунай мөрөн нь Европын хоёр дахь том гол бөгөөд тэр орчим олон мянган жил амьдарч байгаа хүмүүсийн соёл иргэншилтэй, тэр дундаа Франц, Герман, Австри, Унгар, Романиа, Түркийн (бусад улсууд бий) хөгжлийн түүхэнд онцгой үүрэг гүйцэтгэсэн соёл, амьдралын нягт холбоотой гол юм. Ер нь гол ус гэдэг амьд байгалийг тэтгэж байдаг дэлхийн судас юм. Монгол нутаг дэвсгэрт байх олон гол мөрний түүхэн баримтуудыг цуглуулбал олон сайхан түүхэн сургамжууд гарч ирэх байхаа. 

Дунай мөрний тухай олон түүхэн баримтууд урсан өнгөрдөг улсуудад хадгалагддаг бололтой. Австрийн үндэсний номын санд байдаг цуглуулгууд дээр үндэслэн үзэсгэлэн (Die Donau. Eine Reise in die Vergangenheit) гаргасаныг Венийн Технологийн Их сургуулийн Усны инженерчлэл, Усны нөөцийн менежментийн хүрээлэнгийн Усны инженерчлэлийн багийн гишүүд 2021 оны 9 сарын 29-нд өргөн бүрэлдэхүүнээр үзэж сонирхлоо.

Венийн Технологийн их сургуулийн Усны инженерчлэл, усны нөөцийн менежментийн институтын Гидравлик, усны барилгын судалгааны баг

Improving framework of project completion procedure for hydraulic structures

 УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООГ БОЛОВСРОНГУЙ БОЛГОХ АСУУДАЛД: БАРУУН УУЛЫН ҮЕРИЙН ХАМГААЛАЛТЫН БАРИЛГА УГСРАЛТЫН ЖИШЭЭН ДЭЭР

 

Очийн Өлзиймаа[1], Бадарчийн Аюурзана[2]

 

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль

 

ulziimaa0507@gmail.com, ayur@must.edu.mn

Жич: Энэхүү өгүүлэл нь О.Өлзиймаагийн Усны барилга байгууламжийн магистрын зэрэг горилох ажлын 2 дах өгүүлэл бөгөөд Улаанбаатар-Ус-Цэвэр орчин 2021 ЭШХурлын эмхэтгэлд хэвлэгдсэн бүтээл болно.  

Хураангуй

Усны ихэнх барилга байгууламжуудыг улсын төсвийн хөрөнгөөр барьж, ашиглаж, засвар үйлчилгээ хийдэг бөгөөд угсралтын ажилд ихээхэн хөрөнгө оруулдаг. Орон нутгийн болон төрийн өмчлөл хэлбэртэй байдаг тул засвар үйлчилгээ муу хийгддэг учир аль болох чанартай барилга байгууламж барих шаардлагатай байдаг. Усны барилга байгууламжийн угсралтын ажил гүйцэтгэж байгаа өнөөгийн тогтолцоонд дутагдалтай, гажуудалтай зүйлс олон байгаа нь барилгын чанарт сөргөөр нөлөөлөх хүчин зүйл болж байна. Ялангуяа сүүлийн жилүүдэд баригдаж байгаа үерийн хамгаалалт, борооны ус зайлуулах барилга байгууламжийн хувьд чанарын шаардлага бүрэн хангахгүй ажлууд хийгдэж байна. Усны барилга байгууламжийн угсралтын тогтолцоонд хийсэн судалгаагаар чанар хяналтын тогтолцооны эрх зүйн нөхцөл бүрдсэн боловч практикт нэвтрүүлэн ашиглах техник зохицуулалтын баримт бичгүүд дутагдалтай, хэрэгжилтийг хянах төрийн тогтолцоо сул байгаа зэргийг сайжруулах боломжтой байна. Угсралтын гүйцэтгэлийн тогтолцоонд чанарын хяналтын тогтолцоог нэвтрүүлснээр гарах өөрчлөлтийг 2015 онд шинэчилсэн Баруун уулын үерийн хамгаалалтын сувгийн угсралтын ажил дээр туршиж шинжилгээ хийж, төлөвлөлт бодит байдал ямар зөрүүтэй байдаг, түүнийг хэрхэн сайжруулах шаардлагатай, сайжруулахын тулд чанарын хяналтын тогтолцоонд дутагдаж байгаа зүйлсийг тодруулав.

SINOP dam (Brazil): Powering 1 600 000 households using hydroelectric energy (https://asia.edf.com/en)

Түлхүүр үгс: усны барилга байгууламж угсралт, үе шатны ажил, барилга байгууламжийн норм, нормативын баримт бичиг, чанарын хяналтын тогтолцоо

УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ /Construction framework analysis for hydraulic structures/

УСНЫ БАРИЛГА БАЙГУУЛАМЖИЙН УГСРАЛТЫН ГҮЙЦЭТГЭЛИЙН ТОГТОЛЦООНЫ ӨНӨӨГИЙН БАЙДАЛ: БАРУУН УУЛЫН ҮЕРИЙН ХАМГААЛАЛТЫН БАРИЛГА УГСРАЛТЫН ЖИШЭЭН ДЭЭР

 

Очийн Өлзиймаа[1], Бадарчийн Аюурзана[2]

 

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль

 

ulziimaa0507@gmail.com, ayur@must.edu.mn

Жич: Энэхүү өгүүлэл нь О.Өлзиймаагийн усны барилга байгууламжийн инженерийн магистрын зэрэг горилох судалгааны ажлын нэг хэсэг бөгөөд ШУТИС-ийн Эрдэм шинжилгээний бүтээлийн эмхэтгэлд хэвлэгдсэн бүтээл юм. 

Хураангуй

Монгол улсын хэмжээнд жил бүр улсын төсвийн хөрөнгөөр усны барилга байгууламжуудыг барьж ашиглаж байна. Тухайлбал Улаанбаатар хотод одоогийн байдлаар 53 байршилд 142.3 км урт үерийн хамгаалалтын барилга байгууламж байгаагаас дийлэнх нь хуучирч муудан ашиглалтын шаардлага хангахгүй болсон тул жил бүр хэсэгчлэн засвар шинэчлэлтийн ажил хийгдээд явж байна. Улсаас хөрөнгө, хүч зарцуулан хийж байгаа ажил үр ашигтай байх эсэх нь гүйцэтгэлийн чанараар тодорхойлогддог. Гүйцэтгэгч байгууллагуудын дунд явуулсан судалгаагаар гүйцэтгэлийн тогтолцоонд тодорхойгүй олон асуудал байдаг, зарим нэг чухал технологийн процесс, туршилт, шалгалт, түүнийг илтгэх актуудыг үйлдэхгүй байгаагаас чанаргүй барилга баригдаж, цаашлаад ашиглалт, засварын явцад хүндрэл гардаг байна. Судалгаагаар усны барилга байгууламжийн гүйцэтгэлийн тогтолцооны өнөөгийн байдлыг үнэлэх, барилгын эрх зүйн акт баримт бичгийн хэрэгжилтийг судлах, барилга угсралтын ажлын чанарыг хэрхэн хянах зэрэгт өөрийн туршлага, угсралтын компаниудаас авсан судалгаан дээр үндэслэн тодруулга хийж, цаашдаа усны барилга байгууламжийн чанарыг сайжруулахын тулд гүйцэтгэлийн тогтолцоонд оруулах чухал зүйлсийн талаар хэлэлцэв.

Эх сурвалж: https://www.worldconstructiontoday.com/news/japanese-construction-company-to-build-dam-with-automated-robots/

ЯВГАН ХҮНИЙ ЗАМ, ТАЛБАЙН БОРООНЫ УС ЗАЙЛУУЛАХ ШИНЭ ШИЙДЭЛ /Storm drainage solution for Sidewalk/

ЯВГАН ХҮНИЙ ЗАМ, ТАЛБАЙН БОРООНЫ УС ЗАЙЛУУЛАХ  ШИНЭ ШИЙДЭЛ

 

Б.Шалсмаа[1], Б.Аюурзана[2]

 

ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургууль,

Хүрээлэн буй орчны инженерийн салбар

 

E-mail: shalsmaa999@gmail.com, ayur@must.edu.mn

Жич: Энэхүү өгүүлэл нь ШУТИС, Барилга, Архитектурын сургуулийн 2021 оны Бакалавр оюутны эрдэм шинжилгээний хуралд тэргүүн байр эзэлж ШУТИС-ийн Эрдмийн чуулганд амжилттай оролцсон болно.  

Хураангуй

Хот суурин газрын явган зам талбайг зохистой борооны ус зайлуулах системгүй төлөвлөснөөс болж бороо орсны дараа зам дээр ус тогтох, зам дагаж ус урсах зэрэг үзэгдлүүд бий болж зорчиход ихээхэн хүндрэл учруулдаг. Улаанбаатар болон бусад томоохон хотуудын хувьд зуны улиралд бороотой үед энэ асуудал байнга үүсэж олон нийтэд шууд болон шууд бус хохирол учруулж байдаг. Явган зам талбайн усыг зайлуулах, ус тогтохоос сэргийлэх олон техникийн шийдлүүд туршигдан олон улсын практикт нэвтэрч байна. Үүний нэг нь сүвэрхэг хучилт бөгөөд монгол орны нөхцөл байдалд тохируулан энэ технологийг ашиглах зайлшгүй нөхцөл үүсээд байна. Иймд сүвэрхэг хавтангаар явган зам талбайг хучих талаар судалж, оновчтой шийдлийн саналыг боловсруулав.

Эх сурвалж: Wikipedia